Zez występuje u około 4% dzieci. Może być to choroba wrodzona lub nabyta. Zez może mieć charakter stały lub też ujawniać się tylko okresowo. Zez może mieć również charakter ukryty – ujawnia się dopiero w momencie zasłonięcia jednego oka, gdy dziecko patrzy drugim okiem na wprost. Przyczyną zeza mogą być wrodzone, pourazowe lub pozapalne zmiany patologiczne w obrębie poszczególnych części oka, wady refrakcji – popularnie zwane wadami wzroku, zaburzenia dotyczące oczodołu, mięśni poruszających gałką oczną, nerwów unerwiających mięśnie gałkoruchowe oraz zaburzenia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Choroba zezowa wymaga odróżnienia od tzw. zeza pozornego – gdy budowa gałki ocznej stwarza wrażenie zeza – np. u niemowląt, u których odległość między źrenicami jest mała lub przeciwnie – przy dużej odległości między źrenicami. Stan ten nie wymaga leczenia. Odpowiednich pomiarów w celu wykluczenia tej sytuacji dokonuje okulista.

W każdym przypadku stwierdzenia jawnego lub ukrytego zeza u dziecka przez rodziców lub przez lekarza (np. w czasie profilaktycznych badań przesiewowych) dziecko musi być zbadane przez okulistę. Badanie ostrości wzroku możliwe jest bez współpracy dziecka (nawet u niemowląt) za pomocą tzw. skiaskopii (badanie wymaga przygotowania w postaci zakropienia do oczu kropli porażających akomodację i rozszerzających źrenicę, co może spowodować przejściowe zaburzenie widzenia u dziecka). Nieleczony zez powoduje powstanie trwałego niedowidzenia zezującego oka, co na stałe upośledza zdolność widzenia przestrzennego przez dziecko. Dzieje się tak ponieważ mózg „broniąc się” przed nienaturalnym podwójnym widzeniem przedmiotów występującym w zezie, dokonuje wyłączenia odbioru bodźców wzrokowych z jednego oka. Jeżeli sytuacja ta trwa długo, to pomimo prawidłowego ustawienia gałki ocznej np. dzięki wykonanemu zabiegowi operacyjnemu nie uda się już przywrócić prawidłowego widzenia przez to oko.

Leczenia domowego nie ma. Dzieci nie wyrastają z zeza!! Leczenie należy rozpocząć natychmiast po wykryciu zeza, niezależnie od wieku dziecka. W zależności od przyczyny zeza stosuje się zasłanianie zdrowego oka, celem zmuszenia oka chorego do pracy, korekcję wady wzroku za pomocą okularów lub soczewek kontaktowych, specjalne ćwiczenia wzroku (tzw. ortoptyczne), wstrzyknięcia botuliny celem wybiórczego porażenia mięśni gałkoruchowych, zabiegi operacyjne.