1. Postać hipokinetyczna schizofrenii katatonicznej.

Czynności wykonywane przez chorego są bardzo powolne. W skrajnym przypadku chory nie wykonuje żadnych ruchów. Zdarza się, że osłupienie jest najsilniej wyrażone w czasie dnia, natomiast ustępuje częściowo wieczorem. Chorzy w osłupieniu może godzinami stać w bezruchu, na pytania odpowiada bardzo wolno (objaw otamowania myślenia), mówi cicho, niekiedy milczy (mutyzm).

Mutyzm może mieć charakter wybiórczy, tzn. chory może milczeć w obecności np. lekarzy a rozmawiać z członkami rodziny. Obecny jest negatywizm czynny i bierny. Chorzy mogą nie przyjmować pokarmów, konieczne jest wtedy karmienie przez zgłębnik. Chorzy na katatonię mogą się zanieczyszczać. U chorych pozostawionych bez opieki można liczyć się z wychudzeniem a nawet śmiercią. Czasami występują charakterystyczne objawy: katalepsja woskowa lub sztywna i zjawiska echowe: echomimia, echolalia i echopraksja.
 

2. Postać hiperkinetyczna schizofrenii katatonicznej.

Chorzy skaczą, krzyczą, śpiewają, bywają bardzo agresywni, niszczą wszystko dookoła, drą na sobie ubrania. Obserwuje się u nich stereotypie, perseweracje, neologizmy. Może występować podwyższenie temperatury ciała. Postać ta ma nazwę śmiertelnej katatonii, jednak określenie to pochodzi z przeszłości, kiedy podobne objawy występowały w przypadku zapalenia mózgu. Obecnie śmiertelność wynosi około 10 %.

1. Spełnione są kryteria ogólne schizofrenii (patrz wyżej), choć początkowo może to być niemożliwe do stwierdzenia z powodu braku kontaktu słownego z pacjentem.

2. Przez minimum dwa tygodnie obecny jest przynajmniej jeden z wymienionych objawów (zwanych też zachowaniami katatonicznymi):

- stupor (wyraźne obniżenie reaktywności na bodźce środowiskowe i zmniejszenie spontanicznych ruchów i aktywności)
- podniecenie (zwłaszcza bezcelowa aktywność motoryczna nie wywołana przez zewnętrzne bodźce)
- zastygnięcie w bezruchu (dowolnie przyjęcie postawa i pozostawanie w nieadekwatnych lub dziwacznych postawach)
- negatywizm (n. bierny: wyraźnie nieumotywowany opór wobec wszystkich poleceń lub usiłowań zmiany pozycji pacjenta; n. czynny: przy próbie zmiany ruchu ruch w przeciwnym kierunku)
- sztywność (utrzymywanie sztywnej postawy wobec wysiłków zmierzających do poruszenia)
- giętkość woskowa (utrzymywanie kończyn lub ciała w niezwykłych pozach lub pozycjach ciała)
- automatyczne wykonywanie poleceń (automatyczne posłuszeństwo).
 

Schizofrenia katatoniczna w ICD-10 F20.2