Uchwycić rzeczywistość

"To najbardziej wyzwolona forma ekspresji. Kino w pełni autorskie. Daje całe spektrum możliwości. To sposób patrzenia na rzeczywistość” – tłumaczy Errol Morris, inny sławny reżyser zaproszony do udziału w projekcie Pepity Ferrari.

Dokumentaliści tworzą z pewnością odrębną grupę wśród artystów kina. Gatunek wymaga od nich pracy w ciągłym napięciu i wielkiego poświęcenia, za które rzadko kiedy są odpowiednio wynagradzani.

Zdarza się, że tematy podejmowane przez dokumentalistów narażają ich na niebezpieczeństwo lub kończą się tragedią. Filmowcy związują się psychicznie ze swoimi rozmówcami, realizacje niektórych filmów ciągną się latami.

Dokumenty wciąż jednak powstają, cieszą się stale rosnącą popularnością i społecznym zaufaniem. „Zanim zaczniesz, musisz wiedzieć, co naprawdę interesuje cię w historii” – mówi jeden z reżyserów.

Pepita Ferrari

Do swojego wyjątkowego dokumentu Pepita Ferrari zaprosiła grupę blisko czterdziestu najbardziej cenionych filmowców na świecie. Są wśród nich: Albert Maysles, Errol Morris, Werner Herzog, Hubert Sauper, Kevin Macdonald, Nick Broomfield, Scott Hicks, Peter Wintonick i wielu, wielu innych. Reżyserka prosi ich o odpowiedź na pytanie o to, dlaczego robią to, co robią, skąd biorą pomysły na filmy i jak przygotowują się do realizacji.

Czy film ich zdaniem potrafi uchwycić rzeczywistość i jakie pytania powinno się sobie postawić, gdy utrwala się cudze życie? Zaproszeni do filmu goście wypowiadają się zarówno o koncepcji dzieła, jak i o technicznym zapleczu.

Dla wielu z nich rozwiązanie kwestii realizacyjnych przesądza o powodzeniu całego projektu. Dlatego obok rozważań estetycznych i wypowiedzi o konieczności empatii dowiadujemy się o metodach, jakie reżyserzy wypracowali, aby stworzyć więź z rozmówcami.

Rozległość opowieści stworzonej przez Pepitę Ferrari jest ogromna. Autorka odbyła rozmowy o warsztacie mistrzów i udało jej się połączyć je w bardzo spójny, atrakcyjny, często pełen humoru, sposób. Widać to szczególnie w miejscach, w których filmowcy różnią się między sobą. Okazuje się bowiem, że nie ma czegoś takiego jak recepta na dobry film.

Reżyserem być...

Artyści dokumentu wywodzą się przecież z odmiennych szkół, niekiedy reprezentują całkowicie odmienne podejście do przygotowań, sposobu interakcji z bohaterem, pomysłu na filmowanie i późniejsze odwzorowanie rzeczywistości.

Reżyserzy opowiadają o pracy nad konkretnymi tytułami i w ten sposób dochodzą do punktu, w którym każdy z nich może wyłożyć artystyczne credo. Uniwersum przecinających się wizji wydaje się nieprzebyte i niezwykle inspirujące. Zebrane przez Ferrari wypowiedzi tworzą w ten sposób jedyną w swoim rodzaju mistrzowską lekcję sztuki dokumentu.

Autorka dokumentu o filmie...

Przygotowywanie filmu Uchwycić rzeczywistość: sztuka dokumentu było dla mnie projektem marzeń. My, dokumentaliści, jesteśmy tak często zajęci pracą, że nie znajdujemy okazji do wymiany idei i przemyśleń na temat istoty naszego zawodu.

Sposobność do tego, żeby usiąść i porozmawiać z blisko czterdziestoma reżyserami światowej sławy, była dla mnie inspirująca na wielu poziomach. Być może sporadyczność podobnych spotkań tłumaczy ogromną szczodrość i otwartość wszystkich moich rozmówców, od Errola Morrisa do Kevina Macdonalda i Serge’a Giguere’a, od Netti Wild po Kim Longinotto i Wernera Herzoga.

Celem tego projektu było oddanie widzom wciągającego i kameralnego filmu na temat tego, jak powstają dokumenty. Każde spotkanie uzupełniło projekt na swój, szczególny sposób.

Uważam dokument za bezcenne narzędzie dostępne człowiekowi poprzez zwracanie uwagi na tematy niezrozumiałe i rzadko rozważane, przez wskazywanie na niesprawiedliwości albo przez wskazywanie na to, kim jesteśmy i kim potrafimy być. Narodowy Instytut Filmowy Kanady w ogromnej mierze przyczynił się do rozwoju tradycji dokumentalnej.

Współpraca z tą instytucją była dla mnie prawdziwym zaszczytem. Dokumenty potrafią wpływać na to, jak postrzegamy świat – mam nadzieję, że film Uchwycić rzeczywistość rozbudzi w widzach zainteresowanie dokumentem i jego nieograniczonymi możliwościami twórczymi.

Pepita Ferrari 14 września 2008 r.