Definicja
Syndrom nocnego jedzenia jest zaburzeniem polegającym na niekontrolowanym, najczęściej wielokrotnym w ciągu nocy objadaniu się, związanym z zaburzeniami nastroju i snu, mogącym przyczyniać się do rozwoju otyłości. Może występować jako jednostka samodzielna lub towarzyszyć innym chorobom, takim jak otyłość czy depresja.

Objawy
• brak apetytu rano (tzw. poranna anoreksja), pomijanie pierwszego posiłku przez kilka godzin po przebudzeniu
• 50% lub więcej dziennego pożywienia zjadane po godzinie 19
• kłopoty z zaśnięciem, wybudzanie się ze snu
• wstawanie w nocy, żeby jeść; porcje pożywienia są zdecydowanie mniejsze niż np. w napadach bulimicznych (około 300 kcal), ale wielokrotnie powtarzane w ciągu nocy
• spożywanie głównie produktów węglowodanowych
• doświadczanie w związku z jedzeniem poczucia winy i wstydu, a nie przyjemności
• pogarszanie się nastroju z upływem dnia (uczucie zmęczenia, napięcia, niepokoju, rozstrojenia, poczucie winy)
• okołodobowe zmiany poziomu określonych substancji biochemicznych - wieczorny wzrost leptyny i kortyzolu, a spadek melatoniny
• utrzymywanie się w/w objawów przez co najmniej 2 miesiące

Częstość występowania
Szacuje się, że około 6% ogółu populacji poszukuje pomocy z powodu syndromu nocnego jedzenia, chociaż kryteria diagnostyczne spełnia około 1-2%. W większości, zaburzenie to dotyczy osób z nadwagą – około 27% z nich niekontrolowanie objada się w nocy. Badania pokazują jednak, że również osoby szczupłe mogą mieć ten problem. Jedyna różnica pomiędzy szczupłymi, a otyłymi z syndromem nocnego jedzenia dotyczy wieku, który u tych pierwszych jest zdecydowanie młodszy. Sugeruje to, że trwające w czasie nocne objadanie się, wydatnie przyczynia się do rozwoju otyłości.
Warto ponadto podkreślić, iż kulturowo uwarunkowany styl odżywiania się, również może charakteryzować się podobnymi jak syndrom nocnego objadania się wskaźnikami, chociaż nie wiąże się z utratą kontroli nad jedzeniem ani psychologicznym stresem.

Dotyczy to głównie tzw. kultury śródziemnomorskiej. Około 25% tej populacji, stanowiące osoby zdrowe i prawidłowo ważące, spełnia podstawowe kryteria diagnostyczne, a mianowicie: brak apetytu rano, zjadanie większości pożywienia po godzinie 19 oraz trudności z zasypianiem.

Przyczyny
Wydaje się, że syndrom nocnego jedzenia wynika z kombinacji czynników biologicznych, genetycznych i emocjonalnych:
• obserwuje się rodzinne występowanie tego zaburzenia, co przemawia za skłonnościami genetycznymi
• u osób z syndromem nocnego jedzenia obserwuje się charakterystyczny, dobowy wzorzec związany z obniżaniem się poziomu serotoniny, co sugeruje, że jedną z możliwych przyczyn tego syndromu są zaburzenia neuroendokrynne
• ponieważ preferencje żywnościowe osób z tym zaburzeniem dotyczą przede wszystkim węglowodanów, które stymulują mózg do wydzielania substancji biochemicznych poprawiających nastrój, uważa się, że syndrom nocnego jedzenia może być nieświadomą próbą samoleczenia zaburzeń nastroju
• nie rozstrzygnięto ostatecznie, czy stres jest przyczyną, czy jedynie czynnikiem wyzwalającym nocne objadanie się.

Nie ulega jednak wątpliwości, że odgrywa on w tym względzie bardzo istotną rolę. Badania wykazały, że osoby cierpiące na to zaburzenie, mają nieco inny wzorzec hormonalnej reakcji na stres, niż pozostali. A mianowicie w reakcji na stresor, uwalnianie charakterystycznych hormonów jest nieznaczne i zachodzi stopniowo, w przeciwieństwie do typowej reakcji, gdzie w stosunkowo krótkim czasie dochodzi do wydzielenia znacznej ilości hormonów typu: adrenalina, noradrenalina, kortyzol, tyroksyna.

Leczenie
• podstawą są techniki behawioralne, polegające na odpowiednim rozplanowaniu posiłków w ciągu dnia tak, aby uniknąć zwiększonego zapotrzebowania na kalorie wieczorem
• skuteczne są wszystkie techniki redukujące poziom stresu. Badania wykazały, że 20 minut relaksacji mięśniowej znacząco redukuje takie wskaźniki stresu, jak uczucie niepokoju czy poziom kortyzolu w ślinie. Po 2 tygodniach codziennego stosowania relaksacji, badani pacjenci wykazywali m.in.: obniżenie napięcia psychofizycznego, niepokoju, złości, zmęczenia, depresji. Znacznie wzrosła u nich ilość pożywienia zjadanego rano, a zmalała – wieczornego i nocnego
• obiecująco zapowiadają się inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny

Bibliografia:
1. Adami G.E., Meneghelli A., Scopinaro N.: Night eating syndrome in individuals with Mediterranean eating style. Eat Weight Disord 1997, 2 (4): 2-3 – 206.
2. Grethe S. Birketvedt, Johan Sundsfjord, and Jon R. Florholmen: Hypothalamic-pituitary-adrenal axis in the night eating syndrome. Am J Physiol Endocrinol Metab 2002, 282 (2): 366 - 369.
3. Marshal H.M. i in.: Night Eating syndrome among nonobese persons. Int J Eat Dis 2004, 35 (2): 217 – 222.
4. Pawlow L.A., O’Neil P.M., Malcolm R.J.: Night eating syndrome: effects of brief relaxation training on stress, mood, hunger and eating patterns. Int J Obes Relat Metab Disord 2003, 27 (8): 970 – 978.
5. Stunkard A.J., Allison K.C.: Two forms of disordered eating in obesity: binge eating and night eating. Int J Obes Relat Metab Disord. 2003, 27 (1): 1-12.