Badania epidemiologiczne wskazują na dwa okresy największej zapadalności na padaczkę- pierwszy szczyt zapadalności występuje w pierwszej dekadzie życia, drugi po 60 r.ż. Zapadalność na padaczkę jest większa powyżej 70 r. ż w porównaniu z I-szą dekadą życia. Narastająca wraz z wiekiem częstość padaczki wynika z kilku przyczyn, pośród których najistotniejsze są choroby naczyniowo-mózgowe, w tym niedokrwienne i krwotoczne udary mózgu (75%).

Napad padaczkowy może być pierwszym objawem udaru mózgu. Wczesne napady padaczkowe dotyczą 3-5,6% pacjentów i występują w okresie pierwszych 14 dni od początku udaru. Rozległość uszkodzenia poudarowego jest głównym czynnikiem wpływającym na występowanie wczesnych napadów padaczkowych. Mniejsze znaczenie odgrywa rodzaj udaru i lokalizacja. Późne napady padaczkowe- po okresie ostrym udaru dotyczą 7-18% pacjentów. Ryzyko napadów padaczkowych wzrasta w kolejnych latach od udaru.

Przebieg padaczki o podłożu naczyniowym u osób starszych jest zazwyczaj łagodny- napady występują rzadko i najczęściej są drgawkowe. Mogą występować stany padaczkowe (napad trwający powyżej 30 minut lub kilka napadów pomiędzy którymi pacjent nie odzyskuje przytomności), w tym stany padaczkowe bezdrgawkowe.

Choroby zwyrodnieniowe mózgu (np. choroba Alzheimera) stanowią ok. 6 % przyczyn padaczki. Ten rodzaj etiologii odgrywa coraz większą rolę z powodu wzrostu liczby chorób zwyrodnieniowych związanych z wiekiem. Oceniono, że 5-krotnie wzrasta ryzyko wystąpienia padaczki u osób z chorobą Alzheimera oraz 8-krotnie u osób z otępieniem innym niż choroba Alzheimera.

Padaczka pourazowa jest skutkiem urazów czaszkowo- mózgowych, do których dochodzi częściej u osób starszych.

Wczesna reakcja drgawkowa pojawia się w ciągu kilku godzin od urazu i nie musi zapowiadać padaczki. Padaczka pourazowa najczęściej pojawia się w okresie od 1 miesiąca do 2 lat po urazie głowy.

Napady padaczkowe w przebiegu guza mózgu stanowią 15% wszystkich padaczek u osób starszych. Najczęstszą przyczyną są guzy wolno rosnące, naciekające lub uciskające korę mózgową, zlokalizowane w płacie czołowym i skroniowym.

Zapalenie ośrodkowego układu nerwowego może przebiegać z zaburzeniami świadomości, napadami padaczkowymi, którym towarzyszą objawy oponowe, bóle głowy, wymioty, gorączka.

W omawianej grupie wiekowej przyczyną napadu padaczkowego może być toksyczne działanie stosowanych leków- antydepresyjnych lub używanie alkoholu.

Padaczka w wieku starszym jest symptomatyczna, a napady mają charakter ogniskowy, często z wtórnym uogólnieniem. Zwykle są to napady częściowe proste lub złożone. Te pierwsze przebiegają pod postacią zaburzeń ruchowych, czuciowych, behawioralnych lub psychicznych bez zaburzeń świadomości.

W przebiegu napadów częściowych złożonych świadomość jest zaburzona- pacjent nie nawiązuje kontaktu z otoczeniem. Napady mogą się uogólniać do napadów toniczno-klonicznych.

Rozpoznanie padaczki późnej napotyka na pewne trudności- kłopoty z zebraniem wywiadu (problemy chorych z pamięcią, słuchem, brak opiekuna). Napady padaczkowe częściowe złożone u osób starszych bywają traktowane jako zaburzenia zachowania lub psychoza co opóźnia włączenie właściwego leczenia. W codziennej praktyce trudności sprawia odróżnienie napadów padaczkowych od incydentów przemijającego niedokrwienia mózgu.

Skutki napadów padaczkowych w postaci urazów głowy czy złamań kończyn mogą być poważne w omawianej grupie wiekowej.

Badania neuroobrazowe (TK i/lub MRI głowy) oraz EEG są podstawowymi procedurami diagnostycznymi u osób z padaczką o późnym początku.

Leczenie padaczki u osoby starszej wymaga dużej ostrożności. Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę możliwe interakcje z innymi lekami przyjmowanymi przez pacjenta. Istnieje większe ryzyko toksyczności leków przeciwpadaczkowych w omawianej grupie wiekowej, w tym ich wpływ na funkcje poznawcze.

Zasadniczym celem powinna być monoterapia lekiem celowanym na napady częściowe.

U pacjentów z padaczką późną wykazano podobną skuteczność karbamazepiny oraz lamotryginy ale lepszą tolerancję tej ostatniej. Okskarbazepina ma profil działania podobny do karbamazepiny, jest lepiej tolerowana.

Obowiązuje zasada powolnego zwiększania dawek, stosowanie mniejszych docelowych dawek leków przeciwpadaczkowych oraz podawanie leku maksymalnie w dwóch dawkach w ciągu dnia.

PIŚMIENNICTWO

1. Bradley W., Daroff R., Fenichel G., Jankovic J. Neurologia w praktyce klinicznej. Wydanie polskie pod redakcją Prusińskiego A., Wydawnictwo CZELEJ, 2006
2. Kozubski W., Liberski P.P. Choroby układu nerwowego. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2004
3. Rowland L.P. Neurologia Merritta. Wydanie polskie pod redakcją Kwiecińskiego H., Kamieńskiej A. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, 2004