
Najbardziej dostrzegalnym objawem dojrzewania u dziewcząt jest pojawienie się pierwszego krwawienia miesiączkowego. Pierwsze miesiączki zazwyczaj są nieregularne i bardziej obfite. Nadmierna utrata krwi może nieść ze sobą poważne konsekwencje. Jedną z nich jest nadmierna utrata żelaza prowadząca do niedokrwistości z niedoboru tego biopierwiastka oraz anemia.
Okres dojrzewania przypadający pomiędzy 12 a 16 rokiem życia to okres intensywnych przemian w organizmie człowieka, zarówno na podłożu psychicznym jak i fizycznym, w wyniku których dziecko przechodzi w okres młodzieńczy. Następują dynamiczne przemiany fizjologiczne i hormonalne, których efektem końcowym jest uzyskanie dojrzałości płciowej oraz zdolności do rozrodu. Pierwszym najbardziej dostrzegalnym objawem dojrzewania u dziewczynek jest pojawienie się pierwszej miesiączki, do której dochodzi w wyniku rozpoczęcia produkcji odpowiedniej ilości hormonów płciowych przez jajnik, warunkujących wzrost błony śluzowej wyścielającej wnętrze jamy macicy.
Pierwsze miesiączki u młodych dziewcząt zazwyczaj są nieregularne i bardziej obfite, co jest wynikiem niedojrzałości układu hormonalnego. Wpływ na prawidłowość cyklu menstruacyjnego i płodność ma odpowiednia, niezakłócona wymiana informacji pomiędzy podwzgórzem, przysadką mózgową oraz jajnikiem. Niedojrzałość osi podwzgórze – przysadka – jajnik jest przyczyną większości nieprawidłowości związanych z krwawieniem z jamy macicy u młodocianych. W tej grupie wiekowej mogą więc pojawiać się różne zaburzenia miesiączkowania, które dotyczą zarówno częstotliwości występowania miesiączki, nasilenia krwawienia, jak również czasu jego trwania. Często występują bardzo obfite i przedłużające się krwawienia z jamy macicy, którym towarzyszą różne dolegliwości, utrudniające codzienne funkcjonowanie, a także krwotoki zagrażające zdrowiu lub nawet życiu. Takie krwawienia określane są jako krwawienia młodocianych (metrorrhagia juvenilis). Są to zaburzenia czynnościowe o charakterze przejściowym, które występują jako nieregularne, często z kilkumiesięcznymi przerwami, przedłużające się, trwające powyżej 10 dni, nawet do kilku tygodni krwawienia, często ze skrzepami, jak również jako ostre, obfite krwotoki. Występują one przeważnie w pierwszym półroczu miesiączkowania. Utrata krwi może wynosić nawet powyżej 150 ml. W krwi miesiączkowej można stwierdzić, oprócz złuszczonych fragmentów błony śluzowej macicy, obecność dużej ilości skrzepów. Zużycie podczas miesiączki powyżej 6 podpasek dziennie można już uznać za nadmierne krwawienie miesiączkowe.
Okres dojrzewania przypadający pomiędzy 12 a 16 rokiem życia to okres intensywnych przemian w organizmie człowieka, zarówno na podłożu psychicznym jak i fizycznym, w wyniku których dziecko przechodzi w okres młodzieńczy. Następują dynamiczne przemiany fizjologiczne i hormonalne, których efektem końcowym jest uzyskanie dojrzałości płciowej oraz zdolności do rozrodu. Pierwszym najbardziej dostrzegalnym objawem dojrzewania u dziewczynek jest pojawienie się pierwszej miesiączki, do której dochodzi w wyniku rozpoczęcia produkcji odpowiedniej ilości hormonów płciowych przez jajnik, warunkujących wzrost błony śluzowej wyścielającej wnętrze jamy macicy.
Pierwsze miesiączki u młodych dziewcząt zazwyczaj są nieregularne i bardziej obfite, co jest wynikiem niedojrzałości układu hormonalnego. Wpływ na prawidłowość cyklu menstruacyjnego i płodność ma odpowiednia, niezakłócona wymiana informacji pomiędzy podwzgórzem, przysadką mózgową oraz jajnikiem. Niedojrzałość osi podwzgórze – przysadka – jajnik jest przyczyną większości nieprawidłowości związanych z krwawieniem z jamy macicy u młodocianych. W tej grupie wiekowej mogą więc pojawiać się różne zaburzenia miesiączkowania, które dotyczą zarówno częstotliwości występowania miesiączki, nasilenia krwawienia, jak również czasu jego trwania. Często występują bardzo obfite i przedłużające się krwawienia z jamy macicy, którym towarzyszą różne dolegliwości, utrudniające codzienne funkcjonowanie, a także krwotoki zagrażające zdrowiu lub nawet życiu. Takie krwawienia określane są jako krwawienia młodocianych (metrorrhagia juvenilis). Są to zaburzenia czynnościowe o charakterze przejściowym, które występują jako nieregularne, często z kilkumiesięcznymi przerwami, przedłużające się, trwające powyżej 10 dni, nawet do kilku tygodni krwawienia, często ze skrzepami, jak również jako ostre, obfite krwotoki. Występują one przeważnie w pierwszym półroczu miesiączkowania. Utrata krwi może wynosić nawet powyżej 150 ml. W krwi miesiączkowej można stwierdzić, oprócz złuszczonych fragmentów błony śluzowej macicy, obecność dużej ilości skrzepów. Zużycie podczas miesiączki powyżej 6 podpasek dziennie można już uznać za nadmierne krwawienie miesiączkowe.
Obfite i przeciągające się krwawienia miesiączkowe mogą prowadzić do poważnych zaburzeń w prawidłowości funkcjonowania całego organizmu. Efektem znacznej utraty krwi może być pojawienie się ogólnego osłabienia, będącego pierwszym z objawów rozpoczynającej się lub rozwijającej niedokrwistości czy anemii. U młodocianych dziewcząt najczęściej spotykanym typem niedokrwistości jest niedokrwistość z niedoboru żelaza. Do niedoboru żelaza dochodzi w przypadku, gdy jego zapasy zgromadzone w tkankach i narządach ulegają wyczerpaniu. Najczęściej zdarza się to w stanach zwiększonego zapotrzebowania na ten biopierwiastek. Takim stanem jest niewątpliwie okres dojrzewania u dziewcząt. Wówczas zapotrzebowanie na żelazo, będące podstawowym źródłem energii jest wysokie nie tylko ze względu na intensywny rozwój, ale również na zwiększoną jego utratę z krwią miesiączkową, będącą głównym źródłem utraty tego biopierwiastka z organizmu. Dodatkowo pod wpływem intensywnych zmian zachodzących w młodym organizmie, w układzie krwionośnym bardzo szybko następuje jego zużycie.
Brak dostatecznej ilości żelaza prowadzi do nieprawidłowego wytwarzania czerwonych krwinek, co skutkuje niedokrwistością, a także zmniejsza odporność organizmu. Niedobór żelaza prowadzi do zaburzeń procesów metabolicznych związanych z transportem tlenu i oddychaniem wewnątrzkomórkowym. W okresie dojrzewania w wyniku intensywnego wzrostu zapotrzebowanie na żelazo wzrasta, szczególnie w przypadku zaburzeń wchłaniania tego pierwiastka czy też stosowania diety ubogiej w żelazo.. U dziewcząt w wieku 14-18 lat dzienne zapotrzebowanie na żelazo wynosi 15-20 mg. W celu uniknięcia niedoborów mineralno-witaminowych, w tym niedoboru żelaza powstałych w wyniku obfitych krwawień, zapewniających prawidłowy rozwój i funkcjonowanie organizmu w tak ważnym dla młodego człowieka okresie życia, duże znaczenie ma zwracania uwagi na odpowiednią dietę bogatą w żelazo oraz przyjmowanie preparatów witaminowych oraz mieszanek mikroelementów zawierających ten biopierwiastek, gdyż często żelazo zawarte w pożywieniu nie jest w stanie pokryć jego deficytu. Suplementacji żelaza częściej wymagają dziewczęta stosujące dietę wegetariańską lub wegańską. Pomimo tego, iż spożywają one większą ilość pokarmów pochodzenia roślinnego, poziom tego pierwiastka w organizmie często nie jest wystarczający. Żelazo znajdujące się w produktach roślinnych to zazwyczaj żelazo niehemowe, które jest słabiej przyswajalne przez organizm aniżeli żelazo hemowe zawarte w czerwonym mięsie czy jajach. Nieodpowiednia podaż tego mikroelementu jest zazwyczaj wynikiem nieodpowiednio skomponowanej diety, bogatej w produkty bogato przetworzone, sztucznie barwione czy zawierające duże ilości cukrów prostych. Przyczynami znacznych niedoborów podstawowych witamin oraz mikroelementów niezbędnych do prawidłowego dalszego rozwoju, mogą być nieprawidłowe nawyki żywieniowe w okresie dzieciństwa i dojrzewania. Spożywanie większej ilości przekąsek i wysoko przetworzonych produktów może spowodować niedobory ważnych składników odżywczych w tym żelaza. Pomimo tego, iż podstawowe nawyki żywieniowe nabywa się w pierwszych latach życia, wraz z dorastaniem, mogą one ulec zmianie. Dziecko zaczyna coraz więcej czasu przebywać poza domem, samo kupować różne przekąski, a także podpatrywać i naśladować rówieśników. Duże znaczenie ma także moda. Młode dziewczęta podatne są na dostosowywanie się do norm, jakie dyktuje moda. Szczególnie moda na szczupłą sylwetkę sprawia, iż coraz więcej dziewcząt poddaje się drastycznym dietom, co w połączeniu z obfitymi miesiączkami może zrujnować ich organizm.
Niedobory żelaza są przyczyną wielu zaburzeń, wśród których dominują ogólne osłabienie, uczucie zmęczenia, nadmierna senność czy kłopoty z koncentracją. Mogą one zaburzać codzienne funkcjonowanie, efektem czego mogą być kłopoty z nauką czy utrzymaniem odpowiedniej sprawności fizycznej. Do charakterystycznych objawów niedokrwistości z niedoboru żelaza należą także łamliwość paznokci, wypadanie włosów, bladość skóry, pieczenie i wygładzenie języka czy zajady. Pojawienie się jakiegokolwiek z tych objawów powinno skłonić matkę dziewczynki do skonsultowania się z lekarzem i wykonania podstawowych badań. Diagnostykę rozpoczyna się od badań morfologii krwi, na podstawie której można postawić wstępną diagnozę. Wynik wskazujący na niski poziom hemoglobiny oraz krwinek czerwonych powinien skłonić lekarza diagnozującego młodocianą z obfitymi miesiączkami do skierowania pacjentki na badanie poziomu żelaza. Przy stwierdzonym obniżonym poziomie żelaza powinno się wzbogacić dietę o produkty zawierające największą ilość tego mikroelementu jak np. wątróbka, czerwone mięso, ryby i żółtka jaj, pieczywo razowe, płatki owsiane, rośliny strączkowe czy warzywa liściaste. Przyswajanie żelaza, jak również jego wchłanianie będzie o wiele skuteczniejsze, jeżeli będzie spożywane wraz z pokarmami bogatymi w witaminę C, jak np. żurawiny, czarne jagody, czarna porzeczka, cytryny, kiwi. Spożywanie dużej ilości surowych warzyw i świeżych owoców bogatych w Vit. C zwiększa przyswajanie żelaza nawet 3 krotnie. Do posiłków złożonych z pokarmów bogatych w żelazo zaleca się więc picie soków owocowych.
W przypadku krwawień młodocianych w celu zatrzymania krwawienia leczenie rozpoczyna się od zastosowania najmniej inwazyjnych metod czyli leczenia objawowego. W celu poprawienia złego stanu ogólnego, wywołanego nadmierną utratą krwi, a w niektórych przypadkach pojawienia się wykładników niedokrwistości z niedoboru żelaza czy anemii, w pierwszej kolejności uzupełnia się jej deficyt poprzez podawanie leków p/krwotocznych, środków krwiotwórczych lub krwi czy preparatów krwiopochodnych. Leczenie to powinno zostać uzupełnione prawidłowo skomponowaną dietą bogatą w żelazo, jak również preparatami witaminowo-mineralnymi zawierające łatwo przyswajalne żelazo.
Autor opracowania: Dr Zofia Polska
Recenzenci: Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek
Źródło tekstu: Forum Ginekologiczne
Adres www źródła: www.forumginekologiczne.pl











