Sprawozdanie z międzynarodowego sympozjum Danone Baby Nutrition, poświęconego nowościom w chorobach przewodu pokarmowego i żywieniu dzieci.
Skuteczne opanowanie ciężkich zaparć wymaga odblokowania odbytnicy z zalegających mas kałowych. W większości ośrodków wstępne usunięcie zalegających mas kałowych uzyskuje się poprzez wlewy doodbytnicze. Wadą wlewek jest zła tolerancja zabiegu przez większość małych dzieci. Zdaniem wykładowców odpowiedni dobór nowoczesnych doustnych leków przeczyszczających i dieta powinny zapewnić podobny efekt kliniczny, co udowodniono w wielu badaniach naukowych. Teza ta wzbudziła wiele kontrowersji a większość dyskutujących lekarzy praktyków wypowiadała się za rozpoczynaniem leczenia od czyszczących wlewów doodbytniczych.
Niezwykle interesujące doniesienie przedstawił prof. Berthold Koletzko z Monachium, który zaprezentował wyniki badań nad niedoborami różnych składników pokarmowych, przeprowadzone wśród dzieci niemieckich w wieku do lat 10. Okazuje się, że nawet w bogatym kraju europejskim dzieci mają niedobory żywieniowe w zakresie niezbędnych składników pokarmowych. Najbardziej zauważalne niedobry dietetyczne u dzieci niemieckich to zbyt niskie spożycie witaminy D i kwasu foliowego. U dużego odsetka dzieci wykazano także zbyt niskie spożycie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (zbyt niskie spożycie ryb!), błonnika, wapnia oraz witamin A i E.
Analiza jadłospisów badanych dzieci wykazała ponadto znacząco przekroczone spożycie słodzonych napojów i innych pokarmów zawierających cukry proste oraz nadmierne spożycie tłuszczów nasyconych. Większość niemieckich dzieci znacznie przekracza rekomendowane dobowe spożycie białka oraz soli. Prof. Koletzko podsumowując wyniki swoich badan stwierdził, że nieprawidłowe żywienie, polegające zarówno na niedoborze, jak i na nadmiernym spożyciu poszczególnych składników pokarmowych, jest bardzo poważnym problemem zdrowotnym dzieci poniżej 10 roku życia.
W odniesieniu do żywienia dzieci i tzw. chorób dietozależnych narasta świadomość kluczowej roli flory bakteryjnej jelit. Wynika z tego wzrastające znaczenie probiotyków i prebiotyków w profilaktyce i leczeniu różnych chorób u dzieci i dorosłych. O ile probiotyki są znane od lat i mają udokumentowane korzyści dla zdrowia człowieka, o czym w obszernym wykładzie mówiła prof. Hania Szajewska z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, o tyle prebiotyki są stosunkowo nową koncepcją w żywieniu dzieci.
Wiedzę o prebiotykach, czyli złożonych węglowodanach, będących składnikami pokarmu, wspierającymi rozwój korzystnych dla zdrowia szczepów bakterii jelitowych, przedstawił prof. Christian Braegger z Zurichu. Coraz więcej badań naukowych potwierdza, że oligosacharydy (zwłaszcza najlepiej zbadane fruktooligosacharydy FOS i galaktooligosacharydy GOS) mają udokumentowane pozytywne działanie na zdrowie dziecka. Poprzez stymulację namnażania określonych szczepów flory jelitowej prebiotyki mają silny wpływ na rozwój układu immunologicznego. Niemowlęta karmione mieszankami mlecznymi suplementowanymi w GOS/FOS mają znamiennie mniejsze ryzyko infekcji przewodu pokarmowego, dróg oddechowych i reakcji alergicznych.
Z innych ciekawych dla praktyki klinicznej tematów należy wspomnieć o wykładzie na temat refluksu żołądkowo-przełykowego u niemowląt i małych dzieci. Poddano w nim krytyce propagowaną w ostatnich latach koncepcję leczenia choroby refluksowej przełyku u niemowląt lekami hamującymi wydzielanie żołądkowe (omeprazol, lansoprazol). Coraz więcej badań sugeruje, że w przeciwieństwie do leczenia dorosłych, stosowanie omeprazolu jest stosunkowo mało skuteczne u najmłodszych dzieci. Wynika to prawdopodobnie z nieco odmiennej patogenezy choroby (mniejsze znaczenie kwasu i rzadsze występowanie zapaleń przełyku u mniejszych dzieci). Wielu uczestników sympozjum w dyskusji sugerowało zasadność powrotu do stosowania cizapridu, lub innych podobnych leków prokinetycznych.
Pomimo niezwykle napiętego programu sympozjum, które przewidywało sesje wykładowe z częścią interaktywną i dyskusjami od rana do późnego popołudnia, frekwencja na sali wykładowej była bardzo duża aż do samego końca, co jest najlepszą oceną jakości szkolenia.
W marcu 2010 odbyło się w Monachium Międzynarodowe Sympozjum organizowane przez Danone Baby Nutrition. Spotkanie było poświęcone nowościom w chorobach przewodu pokarmowego i żywieniu dzieci. Wykładowcami byli wybitni eksperci z różnych krajów świata, znani z ważnych publikacji z zakresu gastroenterologii dziecięcej, tacy jak m.in.: Samuel Nurko (USA), Carlo DiLorenzo (USA), Marc Benninga (Holandia), Berthold Koletzko (Niemcy), Hania Szajewska (Polska). Uczestnikami byli lekarze z ponad 50 krajów świata, w tym z Polski, na zaproszenie firmy Nutricia Polska.
W wykładach przedstawionych w czasie sympozjum szczególną uwagę poświęcono standardom postępowania w czynnościowych chorobach przewodu pokarmowego (kolki jelitowe, zaparcia, refluks żołądkowo-przełykowy, czynnościowe bóle brzucha) oraz nowościom w żywieniu dzieci.
Z zagadnień najbardziej przydatnych w codziennej praktyce duże zainteresowanie wzbudziły wykłady amerykańskich ekspertów prof. Samuela Nurko i prof. Carlo DiLorenzo poświęcone kolkom u niemowląt i czynnościowym bólom brzucha u dzieci starszych.
Prof. Nurko omawiając obraz kliniczny kolek jelitowych podkreślał, że etiologia schorzenia nadal pozostaje niewyjaśniona, a spośród wielu proponowanych metod leczenia większość jest stosunkowo mało skuteczna. W praktyce stosowane są zwykle: interwencje dietetyczne, interwencje „behawioralne” (wożenie samochodem, dźwięk suszarki, ograniczenie bodźców itp.), leki spazmolityczne i redukujące ilość gazów w jelitach oraz probiotyki. Wśród metod interwencji dietetycznej najbardziej udokumentowane pozytywne działanie u dużego odsetka dzieci ma próbne zastosowanie diety hipoalergicznej (hydrolizaty białek mleka o wysokim stopniu hydrolizy). Także probiotyki są obiecującym kierunkiem i wydają się być skuteczniejsze od preparatów zawierających simeticon i dimeticon (Espumisan, Esputicon itp.).
Wbrew powszechnemu przekonaniu, kontrolowane badania kliniczne nie wykazały skuteczności interwencji behawioralnych, takich jak wożenie samochodem, czy uruchamianie urządzeń wydających monotonne szumy (suszarka, odkurzacz). Coraz częściej wraca natomiast stara koncepcja „psychologiczna” kolek jelitowych. W myśl tej koncepcji, u wielu dzieci nasilone kolki jelitowe wydają się być bezpośrednio związane z zaburzeniami emocjonalnymi na linii rodzice-dziecko (stres matki, przemęczenie, stres w rodzinie).
Prof. DiLorenzo omawiając problem przewlekłych bólów brzucha u dzieci podkreślał znaczenie sfery psychologicznej w diagnostyce i leczeniu tych objawów. U większości dzieci z przewlekłymi bólami brzucha badania laboratoryjne i badania pomocnicze, takie jak USG czy endoskopia, wypadają prawidłowo. W takich przypadkach szczególnie starannie należy poszukiwać zaburzeń w sferze psychologicznej (stres szkolny, stres w rodzinie, problemy w grupie rówieśniczej). Stosunkowo często skutecznymi lekami są tu leki przeciwdepresyjne, ale także... placebo! Bardzo często konsultacji psychologa i/lub psychiatry i odpowiedniego leczenia wymaga nie tylko dziecko, ale także jego rodzice...
Coraz częstszym problemem w krajach europejskich są przewlekłe zaparcia, co wynika ze stylu życia (dieta ubogoresztkowa, przewlekły stres, siedzący tryb życia). Modyfikacja żywności poprzez wprowadzenie do diety probiotyków, a szczególnie prebiotyków, może być bardzo pomocna w profilaktyce i leczeniu zaparć. W przypadku zaparć wymagających farmakoterapii, lekiem coraz częściej stosowanym jako lek pierwszego rzutu jest doustny glikol polietylenowy (np. preparat Forlax), który jest bezpieczny i skuteczny nawet u najmłodszych dzieci.
Skuteczne opanowanie ciężkich zaparć wymaga odblokowania odbytnicy z zalegających mas kałowych. W większości ośrodków wstępne usunięcie zalegających mas kałowych uzyskuje się poprzez wlewy doodbytnicze. Wadą wlewek jest zła tolerancja zabiegu przez większość małych dzieci. Zdaniem wykładowców odpowiedni dobór nowoczesnych doustnych leków przeczyszczających i dieta powinny zapewnić podobny efekt kliniczny, co udowodniono w wielu badaniach naukowych. Teza ta wzbudziła wiele kontrowersji a większość dyskutujących lekarzy praktyków wypowiadała się za rozpoczynaniem leczenia od czyszczących wlewów doodbytniczych.
Niezwykle interesujące doniesienie przedstawił prof. Berthold Koletzko z Monachium, który zaprezentował wyniki badań nad niedoborami różnych składników pokarmowych, przeprowadzone wśród dzieci niemieckich w wieku do lat 10. Okazuje się, że nawet w bogatym kraju europejskim dzieci mają niedobory żywieniowe w zakresie niezbędnych składników pokarmowych. Najbardziej zauważalne niedobry dietetyczne u dzieci niemieckich to zbyt niskie spożycie witaminy D i kwasu foliowego. U dużego odsetka dzieci wykazano także zbyt niskie spożycie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (zbyt niskie spożycie ryb!), błonnika, wapnia oraz witamin A i E.
Analiza jadłospisów badanych dzieci wykazała ponadto znacząco przekroczone spożycie słodzonych napojów i innych pokarmów zawierających cukry proste oraz nadmierne spożycie tłuszczów nasyconych. Większość niemieckich dzieci znacznie przekracza rekomendowane dobowe spożycie białka oraz soli. Prof. Koletzko podsumowując wyniki swoich badan stwierdził, że nieprawidłowe żywienie, polegające zarówno na niedoborze, jak i na nadmiernym spożyciu poszczególnych składników pokarmowych, jest bardzo poważnym problemem zdrowotnym dzieci poniżej 10 roku życia.
W odniesieniu do żywienia dzieci i tzw. chorób dietozależnych narasta świadomość kluczowej roli flory bakteryjnej jelit. Wynika z tego wzrastające znaczenie probiotyków i prebiotyków w profilaktyce i leczeniu różnych chorób u dzieci i dorosłych. O ile probiotyki są znane od lat i mają udokumentowane korzyści dla zdrowia człowieka, o czym w obszernym wykładzie mówiła prof. Hania Szajewska z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, o tyle prebiotyki są stosunkowo nową koncepcją w żywieniu dzieci.
Wiedzę o prebiotykach, czyli złożonych węglowodanach, będących składnikami pokarmu, wspierającymi rozwój korzystnych dla zdrowia szczepów bakterii jelitowych, przedstawił prof. Christian Braegger z Zurichu. Coraz więcej badań naukowych potwierdza, że oligosacharydy (zwłaszcza najlepiej zbadane fruktooligosacharydy FOS i galaktooligosacharydy GOS) mają udokumentowane pozytywne działanie na zdrowie dziecka. Poprzez stymulację namnażania określonych szczepów flory jelitowej prebiotyki mają silny wpływ na rozwój układu immunologicznego. Niemowlęta karmione mieszankami mlecznymi suplementowanymi w GOS/FOS mają znamiennie mniejsze ryzyko infekcji przewodu pokarmowego, dróg oddechowych i reakcji alergicznych.
Z innych ciekawych dla praktyki klinicznej tematów należy wspomnieć o wykładzie na temat refluksu żołądkowo-przełykowego u niemowląt i małych dzieci. Poddano w nim krytyce propagowaną w ostatnich latach koncepcję leczenia choroby refluksowej przełyku u niemowląt lekami hamującymi wydzielanie żołądkowe (omeprazol, lansoprazol). Coraz więcej badań sugeruje, że w przeciwieństwie do leczenia dorosłych, stosowanie omeprazolu jest stosunkowo mało skuteczne u najmłodszych dzieci. Wynika to prawdopodobnie z nieco odmiennej patogenezy choroby (mniejsze znaczenie kwasu i rzadsze występowanie zapaleń przełyku u mniejszych dzieci). Wielu uczestników sympozjum w dyskusji sugerowało zasadność powrotu do stosowania cizapridu, lub innych podobnych leków prokinetycznych.
Pomimo niezwykle napiętego programu sympozjum, które przewidywało sesje wykładowe z częścią interaktywną i dyskusjami od rana do późnego popołudnia, frekwencja na sali wykładowej była bardzo duża aż do samego końca, co jest najlepszą oceną jakości szkolenia.
Autor opracowania: Dr n. med. Jarosław Kwiecień, specjalista pediatra, specjalista gastroenterolog, Katedra i Klinika Pediatrii w Zabrzu, Redaktor Naczelny portalu „Forum Pediatryczne”
