Niewątpliwie przyczyn niepłodności istnieje bardzo wiele. Dotyczą one zarówno kobiety jak i mężczyzny. Jednakże nie da się ukryć, że większość z nich dotyczy kobiet.

Bardzo istotną rolę dla płodności kobiety odgrywa śluz szyjkowy. Pod wpływem zmian hormonalnych zachodzących podczas cyklu miesiączkowego podlega on cyklicznym zmianom. Inny jest jego skład i konsystencja w dni tzw. niepłodne oraz inny w dni tzw. płodne, czyli podczas jajeczkowania. W okresie jajeczkowania śluz szyjkowy staje się „przyjazny” dla plemników. Zmiana jego składu w tym okresie, pozwala plemnikom na utrzymanie żywotności i poprzez zmianę swojej konsystencji umożliwia im sprawne przedostanie się do jamy macicy.

W dni niepłodne śluz staje się gęsty i nieprzenikliwy dla plemników. Wpływ na zmianę śluzu szyjkowego mają również różnego rodzaju zabiegi wykonywane na szyjce macicy, które mogą spowodować jej uszkodzenia, będące przyczyną wytwarzania przez szyjkę nieprawidłowej ilości śluzu lub jego całkowity zanik. Do takich uszkodzeń może doprowadzić np. zabieg usunięcia ciąży czy zbyt inwazyjne usunięcie nadżerki.

Zabiegi takie zwiększają również ryzyko wystąpienia różnego rodzaju stanów zapalnych, które mogą spowodować trudności z zajściem w ciążę. Stany zapalne pochwy lub szyjki macicy wpływają na zmianę konsystencji oraz składu śluzu szyjkowego. Pod wpływem zakażenia śluz zmienia się i nie stanowi już przyjaznego środowiska dla plemników uniemożliwiając ich migrację. Czasami zdarza się, że organizm kobiety wytwarza przeciwciała przeciwko plemnikom, które je unieruchamiają i nie dopuszczają do zapłodnienia. Można je stwierdzić w śluzie szyjkowym. Przeciwciała te mogą znajdować się również w jajowodach oraz błonie śluzowej macicy.

Przyczyny niepłodności kobiety spowodowane nieprawidłowości funkcjonowania narządu rodnego najczęściej dzieli się na jajnikowe, jajowodowe lub maciczne. Niewątpliwie najpoważniejszą przyczynę niepłodności stanowi niedorozwój narządów płciowych, jak np. całkowity brak macicy wykluczający posiadanie potomstwa. Jej niedorozwój lub wady anatomiczne (np. macica dwurożna, przegroda macicy) udaje się czasami skorygować chirurgicznie dając pacjentce szansę na ciążę.

Ciężki niedorozwój gonad lub narządu rodnego najczęściej spotyka się w takich chorobach jak zespół Turnera czy też dysgenezja gonad. Nieprawidłowości anatomii macicy, jajowodów czy też jajników stanowią jednak grupę przyczyn o najgorszym rokowaniu, gdyż nawet różnego rodzaju zabiegi operacyjne, polegające na ich korygowaniu, nie przynoszą często oczekiwanych rezultatów. Bardzo często, przeszkodę w zajściu w ciążę, stanowią blizny po wykonanych zabiegach na narządach rodnych lub w ich okolicy.

Blizny na szyjce macicy mogą być przyczyną nadmiernego zwężenia lub całkowitego zarośnięcia jej kanału, utrudniając tym samym migrację plemników. Czynnikiem mogącym mieć duże znaczenie dla płodności kobiety są zrosty po przebytych zabiegach na macicy, które mogły przyczynić się do zmian w błonie śluzowej tzw. endometrium. Należą do nich np. wyłyżeczkowanie jamy macicy, cięcie cesarskie itp. Różnego rodzaju zrosty w jamie macicy mogą powstać także po zapaleniach błony śluzowej macicy. Podobne przyczyny mogą także powodować powstawanie zrostów w jajowodach doprowadzając do zmniejszenia ich perystaltyki lub niedrożność.

Niewątpliwie, bardzo ważną rolę w procesie rozrodu odgrywa jajnik. To jajnik między innymi jest odpowiedzialny za wytwarzanie hormonów wpływających na płodność kobiety. To w jajniku pod wpływem działania hormonów wytwarzane są komórki jajowe niezbędne do powstania zarodka. Prócz hormonów jajnikowych organizm kobiety wytwarza ich jeszcze wiele. Cały układ hormonalny ma niesamowite znaczenie dla funkcji rozrodczych kobiety, a jego zachwianie może powodować zaburzenia funkcjonowania wielu narządów, w tym narządów rozrodczych. Jeżeli w wyniku stresu, przepracowania czy też wielu innych czynników zostanie zaburzony mechanizm układu hormonalnego może dojść do zaburzeń fazy jajeczkowania w cyklu miesiączkowym.

Może się zdarzyć, że u pacjentki dojdzie do występowania tzw. cykli bezowulacyjnych. Pęcherzyk, w którym znajduje się komórka jajowa wzrasta, lecz nie pęka i nie dochodzi do uwolnienia komórki jajowej. Czasami na skutek zaburzeń hormonalnych, mogą występować pęcherzyki, które nie posiadają w środku komórki jajowej. W przypadku, gdy dochodzi do nieprawidłowego wzrostu i dojrzewania pęcherzyka, który nie pęka, lecz obumiera tworząc cystkę, mamy do czynienia z bardzo często spotykanym u kobiet schorzeniem zwanym zespołem policystycznych jajników (PCO). Choroba ta również wywołana jest zaburzeniami hormonalnymi, a dokładniej nadmiernym wytwarzaniem hormonów męskich przez jajniki.

Odpowiedni poziom hormonów w organizmie ma wpływ na funkcje rozrodcze. Jednym z nich jest prolaktyna. Hormon ten jest odpowiedzialny za wytwarzanie mleka w okresie laktacji. Jego poziom jest wtedy znacznie podwyższony. Jeżeli dochodzi do podwyższenia poziomu prolaktyny w organizmie, poza okresem karmienia, może to przyczynić się do wywołania zaburzeń owulacji i miesiączkowania. Kolejnym hormonem z długiej listy ważnym dla rozrodu jest progesteron.

W drugiej fazie cyklu jest on wytwarzany przez tzw. ciałko żółte i przygotowuje błonę śluzową macicy do zagnieżdżenia zarodka. Niewydolność ciałka żółtego może powodować zmniejszone wytwarzanie tego hormonu, który jest niezbędny dla podtrzymania ciąży do momentu, aż funkcje ciałka żółtego przejmie łożysko. Takie zaburzenia bardzo często mogą prowadzić do poronień lub niemożności donoszenia ciąży.

Prócz zaburzeń hormonalnych będących najczęstszą przyczyną występowania niepłodności lub trudności w zajściu w ciążę do czynników powodujących te trudności zaliczyć można różnego rodzaju schorzenia. Do najczęściej występujących chorób mających zdecydowany wpływ na niepłodność jest endometrioza, polegająca na wszczepianiu się fragmentów błony śluzowej macicy w inne narządy poza macicą, rozrastaniu się ich, w rezultacie prowadząc do powstawania stanów zapalnych i zrostów. Jeżeli dojdzie do powstania ognisk endometrialnych w jajnikach bądź jajowodach może to stanowić poważny problem w zajściu w ciążę. Nie bez znaczenia są także choroby, objawiające się istnieniem różnego rodzaju guza. Należy tu mieć na uwadze zarówno guzy łagodne np. mięśniaki macicy, jak i guzy nowotworowe. Stanowią one znaczną barierę, która może zarówno utrudniać plemnikom ich prawidłowe dotarcie do komórki jajowej, jak również może być przyczyną trudności z rozwojem i utrzymaniem ciąży.

Ogromne znaczenie dla płodności kobiety ma czynnik psychiczny. Stan emocjonalny kobiety jest niezmiernie ważny w przypadku niepłodności. Najprawdopodobniej stres, przepracowanie, przemęczenie, zbyt silna chęć posiadania dziecka, presja ze strony rodziny wpływają bardzo niekorzystnie na stan psychiczny kobiety, powodując bardzo często apatię lub, co gorsza depresję. Te z kolei mogą mieć wpływ na ogólne funkcjonowanie organizmu powodując zaburzenia wielu narządów, w tym narządów rodnych. Szczególnie może to dotyczyć zaburzeń hormonalnych powodujących zaburzenia w prawidłowości cyklu miesiączkowego, a szczególnie fazy owulacji.

Rozchwiany stan emocjonalny może powodować zaburzenia łaknienia, mogące doprowadzić do nadmiernego przyrostu masy ciała lub też zbytniego chudnięcia. Zbyt wysoka masa ciała, a tym samym gruba podściółka tłuszczowa, w której wytwarzane są estrogeny, może powodować nadprodukcję tych hormonów, a tym samym zachwiać cały układ hormonalny.

Im kobieta starsza tym częściej można się u niej spotkać z problemem niepłodności. Prawdopodobne jest, że kobieta rodzi się z pewną liczbą komórek jajowych. Zbyt mała ich ilość może być powodem przedwczesnego wygaśnięcia jajników wskutek wyczerpania się tych zasobów. Dlatego niezmiernie ważne jest, by nie odkładać decyzji o macierzyństwie „na później”.

To, jaki tryb życia prowadzi kobieta, jest bardzo ważne dla prawidłowego przebiegu wszystkich funkcji życiowych, a w tym również na rozrodczość. Istnieją przypuszczenia, że niektóre zawody wykonywane przez kobietę, jak np. te, w których narażona ona jest na działanie różnego rodzaju czynników teratogenne jak np. leki, substancje chemiczne, napromieniowanie mogą znacznie pogorszyć jej płodność.

Także różnego rodzaju używki jak tytoń, alkohol czy narkotyki jak również zażywanie wielu leków może znacznie ją upośledzić. Do grupy leków mogących czasowo wpłynąć na płodność są różnego rodzaju leki psychotropowe, przeciwbólowe, pewna grupa antybiotyków oraz wiele innych. Dlatego niezmiernie ważną rzeczą jest, aby nie przyjmować żadnych leków bez konsultacji z lekarzem, nawet jeżeli są to leki dostępne bez recepty.

Nie bez znaczenia dla płodności jest również liczba partnerów seksualnych. Zbyt częsta zmiana partnera niesie bowiem zwiększone ryzyko różnego rodzaju zakażeń i infekcji, zarówno bakteryjnych, grzybiczych jak i wirusowych. Wśród najczęstszych zakażeń występują zakażenia chlamydiami. Nieleczone stany zapalne pochwy i szyjki macicy mogą się rozprzestrzenić na inne narządy układu rozrodczego powodując wiele bardzo niebezpiecznych powikłań mogących w przyszłości powodować niepłodność lub trudność w zajściu w ciążę.

Jak widać czynników mogących upośledzać funkcje rozrodcze kobiety jest bardzo wiele i z pewnością opisane tutaj nie wyczerpują ich długiej listy, która wraz z postępem medycyny wciąż się powiększa. Wiele z tych czynników nie zostało jeszcze poznane i dlatego bardzo często zdarza się, iż pomimo przeprowadzenia bardzo wnikliwej diagnostyki zarówno kobiety jak i jej partnera nie udaje się ustalić przyczyny braku potomstwa.