Jest ono wykładnikiem dojrzewania płciowego będącego biologiczną fazą przejścia z wieku dziecięcego w wiek młodzieńczy. Za młodociane uznaje się dziewczęta w okresie pokwitania, czyli około 12-14 roku życia. Pojawienie się pierwszej miesiączki jest wynikiem rozpoczęcia produkcji odpowiedniej ilości hormonów płciowych przez jajnik, warunkujących wzrost błony śluzowej wyścielającej wnętrze jamy macicy.

Za prawidłowe działanie układu hormonalnego kobiety odpowiedzialne są przede wszystkim: podwzgórze, przysadka mózgowa oraz jajnik. Wysyłane przez podwzgórze sygnały stymulują przysadkę do wytwarzania hormonów, gonadotropin (FSH, LH), które z kolei stymulują jajnik do wytwarzania hormonów jajnikowych (estrogeny). Odpowiednia, niezakłócona wymiana informacji pomiędzy tymi narządami wpływa na prawidłowość cyklu menstruacyjnego i płodność. Większość nieprawidłowości związanych z krwawieniem z jamy macicy u młodocianych jest wynikiem niedojrzałości tego układu. Okres dojrzewania osi podwzgórze – przysadka – jajnik trwa pomimo pojawienia się pierwszej miesiączki, a całkowita dojrzałość zostaje osiągnięta dopiero po kilku latach od jej wystąpienia. W tym czasie u młodych dziewcząt można się spotkać z różnymi zaburzeniami miesiączkowania, które dotyczą zarówno częstotliwości występowania miesiączki, nasilenia krwawienia, jak również czasu jego trwania. Większość z tych anomalii, u dziewcząt w pierwszych latach okresu dojrzewania, nie stanowi patologii i najczęściej nie wymaga leczenia. Nieregularności cyklu miesiączkowego u dziewcząt w okresie pokwitania są jednym z objawów procesu rozwojowego. Nie ma więc konieczności leczenia, zwłaszcza hormonalnego każdej nieregularności cyklu. Interwencji lekarskiej wymagają jednak bardzo obfite i przedłużające się krwawienia z jamy macicy, którym towarzyszą różne dolegliwości, utrudniające codzienne funkcjonowanie, a także krwotoki zagrażające zdrowiu lub nawet życiu. Takie krwawienia określane są jako krwawienia młodocianych (metrorrhagia juvenilis). Są to zaburzenia czynnościowe o charakterze przejściowym, które występują jako nieregularne, często z kilkumiesięcznymi przerwami, przedłużające się, trwające powyżej 10 dni, nawet do kilku tygodni krwawienia, często ze skrzepami, jak również jako ostre, obfite krwotoki. Występują one przeważnie w pierwszym półroczu miesiączkowania. Obfite i przeciągające się krwawienia mogą prowadzić do osłabienia organizmu, a także znacznej niedokrwistości.

U dziewcząt z obfitymi krwawieniami często stwierdza się podwyższone poziomy estrogenów oraz niedobór lub całkowity brak hormonu ciałka żółtego – progesteronu. Pojawienie się pierwszej miesiączki nie jest równoznaczne z odbytym jajeczkowaniem. Pierwsze cykle miesiączkowe są najczęściej cyklami bezowulacyjnymi, jednofazowymi. W cyklach jednofazowych, przetrwały pęcherzyk jajnikowy wytwarza nadmiar estrogenów. Na skutek stałej stymulacji estrogenowej błony śluzowej macicy dochodzi do nadmiernego jej rozrostu oraz zaburzeń aktywności fibrynolitycznej. W konsekwencji błona śluzowa macicy ulega nieprawidłowemu złuszczaniu się powodując obfite i przedłużone krwawienia.

Prócz zaburzeń hormonalnych, uznanych za najczęstszą przyczynę pojawiania się krwawień młodocianych, wywołać je mogą również zaburzenia równowagi pomiędzy procesami fibrynolizy oraz krzepnięcia w obrębie błony śluzowej macicy, co sprzyja powstawaniu jej patologicznego rozrostu. Proces ten może być zainicjowany zarówno hyperestrogenizmem, jak również przez procesy zapalne toczące się w obrębie jamy macicy czy sytuacje stresowe. Oprócz przedstawionych powyżej czynników, pod wpływem których może dojść do krwawień u młodych dziewcząt należy również wziąć po uwagę inne czynniki sprawcze jak np. czynnik dziedziczny, psychiczny, niedożywienie, anoreksja, nadmierny wysiłek fizyczny.

Postępowanie lecznicze powinno być jak najbardziej zachowawcze i oszczędzające, poprzedzone odpowiednią dokładną diagnostyką krwawienia z macicy. Prócz badań podstawowych jak: badanie ginekologiczne obejmujące między innymi dokładny wywiad oraz badanie ultrasonograficzne narządu rodnego, niezbędne jest wykonanie badań analitycznych krwi tj. morfologia, układ krzepnięcia, badania hormonalne. Dokładna analiza wyników badań pozwoli nie tylko na wstępne określenie przyczyny występowania nadmiernych krwawień, lecz także wprowadzenie odpowiedniego leczenia. Czynnościowe krwawienia młodocianych należy różnicować z krwawieniami pojawiającymi się w wyniku zaburzeń układu krzepnięcia (skazy krwotoczne, inne choroby krwi), urazów, nowotworów lub innych ciężkich chorób ogólnoustrojowych. Podstawowym badaniem zleconym przez lekarza opiekującego się młodocianymi z obfitymi i przedłużającymi się krwawieniami. powinno być badanie wykluczające zaburzenia ogólnoustrojowe układu osoczowo – płytkowo – naczyniowego. Postępowanie lecznicze powinno rozpocząć się od metod najmniej inwazyjnych i w pierwszej kolejności polegać jedynie na leczeniu objawowym. Powinno mieć ono na celu zatrzymanie krwawienia i zapobieganie nawrotom. W celu poprawienia złego stanu ogólnego, wywołanego nadmierną utratą krwi, a w niektórych przypadkach pojawienia się wykładników anemii, w pierwszej kolejności uzupełnia się jej niedobory poprzez podawanie leków p/krwotocznych, środków krwiotwórczych lub krwi czy preparatów krwiopochodnych. Stosowane są także środki uszczelniające naczynia krwionośne oraz obkurczające mięsień macicy. Jeżeli leczenie objawowe nie przyniesie spodziewanych rezultatów przystępuje się do podawania leków hormonalnych. Leczenie hormonalne polega na podawaniu odpowiednich dawek estrogenów i progesteronu, uzależnionych od długości trwania oraz intensywności krwawienia.

Obserwuje się, iż u dziewcząt z incydentem krwawień młodocianych częściej stwierdza się zmiany torbielowate w jajnikach, zaburzenia płodności czy nieprawidłowości cyklu miesiączkowego w okresie dojrzałości płciowej.

Wskazane jest, by każda matka od momentu pojawienia się u córki pierwszego krwawienia wyrobiła w niej nawyk regularnego notowania daty pojawienia się miesiączki. Nie tylko pozwala to dziewczynce na poznanie fizjologii swojego cyklu, ale także jest bardzo istotną wskazówką diagnostyczną dla lekarza w przypadku pojawienia się różnych nieprawidłowości.

opracowano na podstawie:

1. Wiadomości Położniczo-Ginekologiczne 2/1998 – „Ginekologia młodych kobiet: wprowadzenie” Małgorzata Jędrzejczyk
2. Wiadomości Położniczo-Ginekologiczne 2/1998 – „Najczęstsze zaburzenia miesiączkowania u młodych kobiet: diagnostyka i leczenie” Małgorzata Jędrzejczyk
3. „Ginekologia wieku rozwojowego” - wybrane zagadnienia pod redakcją: Aliny Komorowskiej, Lidii M. Walczak. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2000.