Jąkanie jest niepłynnością mówienia, spowodowaną nadmiernymi skurczami mięśni oddechowych, fonacyjnych lub artykulacyjnych, której to niepłynności towarzyszą różnorodne reakcje indywidualne lub społeczne zakłócające komunikację międzyludzką.

Definicja medyczna mówi, że jąkanie nie jest chorobą, lecz objawem chorobowym, występującym w różnych schorzeniach układu nerwowego.

            Jąkanie można podzielić ze względu na:

- przyczyny - jąkanie organiczne i czynnościowe. Z jąkaniem organicznym mamy do czynienia w przypadku trwałego uszkodzenia jąder podkorowych. Występuje ono na tle urazów czaszki, nowotworów, chorób układu piramidowego, demencji, stosowania niektórych leków i narkotyków. Jąkanie czynnościowe występuje w przebiegu rozwoju lub w odpowiedzi na przeżycia traumatyczne, uraz psychiczny. Psychologicznie jąkanie jest wypadkową przeżywanego lęku, wrogości, poczucia winy, kary, stresu komunikacyjnego oraz obawy przed wypowiadaniem się. Częściej zdarza się ono osobom z niską samooceną i  małą pewnością siebie. Osoba jąkająca się traktuje mowę nie jako formę komunikacji, a jako sprawdzian. Rodzice dzieci jąkających się częściej reagują negatywnie, kontrolują dzieci jąkające się i poprawiają je. Matki dzieci jąkających się mówią szybciej niż matki niejąkających się oraz zadają więcej pytań i stawiają więcej żądań.

- czas trwania - mówimy wówczas o jąkaniu uporczywym (chronicznym) oraz chwilowym (epizodycznym). Chroniczne jąkanie neurologiczne powstaje na podłożu obustronnego uszkodzenia półkul mózgowych. Epizodyczne jąkanie neurologiczne pojawia się w uszkodzeniach jednej półkuli.

- skurcze, jakie występują podczas niepłynności mowy. Wyróżniamy jąkanie kloniczne, toniczne oraz toniczno- kloniczne.

Najczęściej spotykamy się z różnymi typami niepłynności mowy, na przykład z jąkaniem semantycznym czyli trudnością w przejściu od jednej informacji do drugiej. Słyszymy wówczas pauzy, powtarzanie, embolofazje (zacinanie). Najczęściej pacjent wykorzystuje dany mu czas na przypomnienie sobie informacji. W jąkaniu syntaktycznym osoba odczuwa trudność w przejściu od jednej fazy zadania do drugiej. Objawami tej niepłynności są rewizje i powtarzanie spójników. Jąkanie artykulacyjne to blokowanie, przeciąganie, powtarzanie czy dysrytmia.

Na reakcje fizjologiczne towarzyszące niepłynności mówienia najczęściej zwracają uwagę lekarze. Reakcje te zlokalizowane są najczęściej w układzie oddechowym . Towarzyszą im współruchy w różnych częściach ciała.

Do typowych zaburzeń oddechowych, artykulacyjnych i fonacyjnych zaliczamy:

- dominację oddychania nosowego podczas mówienia

- dominację segmentu piersiowego nad brzusznym

- oddychanie asymetryczne, kiedy jedna strona przepony pracuje w innym tempie niż druga

- zwiększoną ilość oddechów na minutę

- skrócenie fazy wydechu przez kolejny wdech

- brak koordynacji pomiędzy ruchami oddechowymi a ruchami klatki piersiowej

- zaciskanie strun głosowych

- gwałtowne ruchy krtani ku górze i ku dołowi oraz całej krtani ku przodowi

- wydłużenie czasu reakcji głosowej

- dysfonię

- skurcze mięśni języka, podniebienia oraz warg, tzw. klonus lub tonus

Ważne objawy neurowegetatywne towarzyszące jąkaniu to odwracanie lub wysuwanie głowy, marszczenie czoła lub podnoszenie brwi, drganie policzka, nozdrzy, warg, języka, podbródka, napinanie mięśni szyi, zbędne ruchy torsu, kołysanie się, tupanie. Reakcje te nie mają nic wspólnego z tikami, należy bowiem pamiętać przy rozpoznawaniu o objawie dominującym.

Jąkanie jest samoistnym zaburzeniem płynności mowy, obok mowy bezładnej i rozwojowej niepłynności mowy. Prócz tego występują zaburzenia niesamoistne, takie jak afazja, dyzartria, a także zaburzenia mowy w przebiegu padaczki czy schizofrenii. Podstawowym objawem jąkania dysfatycznego (w afazjach) są perseweracje i pauzy. Podstawowym objawem w jąkaniu dysartykulacyjnym jest przedłużanie i powtarzanie głosek oraz zaburzenia tempa mówienia. W chorobach psychicznych podstawową cechą jest wzmożona mowa, neologizmy, perseweracje, echolalie.

            W trakcie diagnostyki należy przeprowadzić pełną diagnozę neurologiczną, skorzystać z konsultacji logopedy, psychologa, laryngologa oraz pulmonologa. W trakcie różnicowania należy wykluczyć wszelkie zaburzenia płynności mowy niesamoistne.