Wirusy rodzaju Herpes są w naturze szeroko rozprzestrzenione, a infekcja każdym z tych wirusów w jakimkolwiek okresie życia jest najczęściej poprzedzona wieloletnim nosicielstwem. Szczególnie niebezpieczny dla kobiety ciężarnej, która nie chorowała w dzieciństwie lub w młodości na ospę wietrzną, jest kontakt z osobą chorą na tę chorobę.

 Jak dotąd, zostało zidentyfikowanych siedem takich wirusów jako patogennych dla ludzi.

Wirus może być umiejscowiony pod postacią infekcji utajonej (latentnej), w różnych tkankach ciała. W czasie, gdy pozostaje on w stanie utajonej infekcji nie zachodzi jego replikacja, nie indukuje on odpowiedzi zapalnej, nie jest niszczona komórka, w której się on znajduje. Może się on jednak uaktywnić w późniejszym okresie życia, powodując w następstwie tego infekcję. Może także zaistnieć powtórna infekcja tym samym rodzajem wirusa.

Varicella-zoster wirus (VZV) 

Pierwotna infekcja wirusem Varicella-zoster objawia się klinicznie jako ospa wietrzna. Reaktywacja wirusa daje w efekcie obraz kliniczny półpaśca (Herpes zoster). Problemy związane z leczeniem infekcji VZV w czasie ciąży są bardzo powszechne i ich zasięg jest bardzo duży w związku z wieloma klinicznymi postaciami choroby.

Wystąpienie ospy wietrznej w czasie ciąży jest związane z wieloma możliwymi niepożądanymi działaniami zarówno na płód, jak i na matkę. Najpoważniejszym powikłaniem u matki jest zapalenie płuc wywołane przez wirusa VZV. Pneumonia  wirusem VZV częściej występuje u dorosłych niż u dzieci. U ciężarnych kobiet jest powszechniejsza niż u nieciężarnych, występuje w 10% przypadków i śmiertelność w tej postaci choroby wynosi 2%. Podawanie dożylnie acyklowiru może uratować życie pacjentki z tą postacią choroby. Chociaż nie jest on formalnie dopuszczony do stosowania w czasie ciąży, istnieje wiele przykładów jego stosowania w celu leczenia ciężarnych kobiet i jak dotąd nie zauważono działań szkodliwych zarówno u matki, jak i dziecka.

Następstwa ospy wietrznej u matki dla dziecka są zależne od czasu wystąpienia choroby i mogą być następujące:

· Wrodzony zespół ospy wietrznej to rzadkie powikłanie, które zdarza się w 1-2% przypadków ospy wietrznej, która wystąpiła u matki w pierwszych 20 tygodniach ciąży. Wirus przechodzi przez łożysko i zaraża płód.

· Półpasiec dziecięcy. Jeżeli infekcja u matki istnieje po 20 tygodniu ciąży, jedynym potencjalnym problemem, który może wystąpić, jest półpasiec u dziecka, który może się rozwinąć we wczesnym dzieciństwie. Jest to dowód na to, że wirus rzeczywiście przekracza łożysko.

· Noworodkowa ospa wietrzna. Jeżeli infekcja u matki wystąpi pod sam koniec ciąży, istnieje realne ryzyko, że dziecko urodzi się, zanim matka rozwinie pełną odpowiedź immunologiczną i przekaże dziecku po przez łożysko odporność w formie przeciwciał. Dziecko będzie zagrożone rozwinięciem noworodkowej formy ospy wietrznej wiążącej się z dużą chorobowością i umieralnością.

Produkcja przeciwciał przez matkę może trwać do 7 dni od wystąpienia wysypki, więc wszystkie dzieci urodzone 7 dnia lub później po wystąpieniu wysypki u matki będą miały w surowicy ochronne przeciwciała anty-VZV. Niebezpieczeństwo istnieje dla dzieci urodzonych w okresie krótszym niż 7 dni od wystąpienia wysypki u matki. Wszystkie takie dzieci powinny natychmiast po urodzeniu otrzymać profilaktycznie immunoglobulinę Zoster ( ZIg, 250 mg, i.m.), która będzie neutralizować, lecz nie będzie zapobiegać wystąpieniu choroby u noworodka. Niektóre instytucje medyczne zalecają profilaktyczne podawanie dużych dawek acyklowiru. Nie jest wskazane rozdzielanie matki i dziecka po urodzeniu, ponieważ nie ma dowodów na to, że zmniejsza to ryzyko wystąpienia choroby u dziecka. To samo dotyczy matek, które zachorowały na ospę wietrzną po urodzeniu dziecka. Takie matki nie mogą przekazać odporności w żadnej postaci swoim noworodkom, które znajdują się w grupie ryzyka infekcji nabytej. Dzieci w wieku do 30 dni są w grupie ryzyka rozwinięcia ciężkiej postaci ospy wietrznej i powinny profilaktycznie otrzymać ZIg.

Bardziej powszechnym problemem niż wystąpienie ospy u ciężarnej jest kontakt z ospą w czasie ciąży. Rozwiązanie tego problemu opiera się na określeniu statusu immunologicznego matki w stosunku do VZV. Przebycie ospy wietrznej przez matkę jest wystarczającym dowodem na jej odporność na zakażenie. Jeżeli nie mamy dowodów na przebycie przez nią choroby, powinno się zbadać surowicę krwi na obecność przeciwciał anty-VZV. 80% kobiet bez obciążenia w kierunku ospy wietrznej ma przeciwciała anty-VZV. Kobietom, u których nie wykryto odporności, powinno się podać ZIg ( w dawce 1000 mg, i.m.), aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia pneumonii VZV. Podobnie postępuje się z kobietami, które są w pierwszej połowie ciąży. Są dowody na to, że ZIg zmniejsza ryzyko przedostania się wirusa przez łożysko.Im wcześniej od kontaktu podamy ZIg, tym jest lepiej, ale warto podać immunoglobulinę nawet do 10 dni po kontakcie. Narażenie ciężarnej na Herpes zoster jest znacznie mniejsze niż na kontakt z ospą wietrzną. Kontakt z osobą chorą na półpaśćca powinien być traktowany tak samo jak w przypadku narażenia na ospę wietrzną.

Wirusy Herpes simplex i Herpes genitalis

Obawy związane z infekcjami wirusami rodzaju Herpes simplex (HSV) i Herpes genitalis (HSV – 2) w trakcie ciąży są spowodowane niebezpieczeństwem rozprzestrzenienia się tej infekcji u noworodka, co może prowadzić do zakażenia noworodka. Do takiego rozprzestrzenienia infekcji dochodzi najczęściej śródporodowo w trakcie przechodzenia noworodka przez zainfekowany kanał rodny, chociaż jest również możliwe zakażenie po urodzeniu. Występuje ona w 5-10% przypadków poprzez kontakt inny niż z matką, na przykład z krewnym lub kimś z personelu medycznego mającym kliniczne objawy opryszczki.

Ze względu na niedojrzałość immunologiczną noworodki nie są w stanie kontrolować rozprzestrzeniania się infekcji HSV. Częste i zagrażające życiu jest zajęcie infekcją organów wewnętrznych. Wiele z tych dzieci, które przeżyją infekcje w okresie noworodkowym, cierpi następnie z powodu ich trwałych następstw. Zadziwiające jest to, że użycie skutecznych środków przeciwwirusowych, takich jak acyklowir, nie prowadzi do znaczącego zmniejszenia chorobowości i śmiertelności wśród noworodków. Może to być spowodowane trudnościami i opóźnieniami we wdrożeniu właściwego leczenia, które wynikają z kłopotów związanych z postawieniem właściwego rozpoznania. Strategia zredukowania częstości występowania noworodkowej postaci HSV opiera się na identyfikacji kobiet, które w przeszłości przechodziły nawracające infekcje opryszczki narządów rodnych i prowadzeniu w ostatnich tygodniach ciąży hodowli wirusowej z materiału pobranego z szyjki macicy i proponowaniu rozwiązania drogą cięcia cesarskiego pacjentkom z dodatnimi wynikami hodowli wirusa HSV.

Większość noworodkowych infekcji HSV jest przenoszona od matki, której wystąpiła pierwotna infekcja wirusem opryszczki narządów rodnych. W związku z tym, z definicji, kobiety te nie mają wywiadu obciążonego zakażeniem. Dodatnie wyniki hodowli w zaawansowanej ciąży nie korelują z wynikami badań wykonywanych w dniu porodu i - co za tym idzie - powyższa praktyka owocuje niepotrzebnie wykonanymi cięciami cesarskimi. Z kolei może ta metoda spowodować rezygnację z wykonania cięcia, w niektórych przypadkach kiedy ta interwencja byłaby wskazana. Ryzyko wystąpienia noworodkowej postaci infekcji wirusem Herpes u dzieci matek z nawracającymi infekcjami typu Herpes genitalis jest bardzo niewielkie i wynosi O - 5%. Zalecanie cięcia cesarskiego u kobiet z nawracającymi infekcjami typu Herpes genitalis powinno się ograniczyć tylko do tych pacjentek, które mają ostre kliniczne objawy choroby w trakcie porodu i u których pęknięcie błon płodowych wystąpiło na więcej niż 6 godzin przed porodem.

Pozostaje pytanie, jakie jeszcze inne postępowanie powinno się wdrożyć, aby zmniejszyć częstość występowania noworodkowej postaci infekcji wirusem Herpes. Kobiety, które nie miały wcześniejszej ekspozycji na wirusa opryszczki, są narażone na pierwotną infekcję w czasie ciąży. Istnieje duże ryzyko, że może ona rozprzestrzenić się na ich potomstwo. U takich kobiet powinno się przeprowadzić badania serologiczne na obecność przeciwciał przeciw wirusowi HSV-2, a także zbadać ich partnerów seksualnych, co powinno zidentyfikować pary narażone na infekcję wirusem HSV-2. W przypadku wykrycia wirusa u jednego z partnerów powinno się zalecić unikanie w czasie ciąży stosunków bez zabezpieczenia przed infekcją (prezerwatywa). Jednakże takie postępowanie nie jest obecnie szeroko stosowane.