Nowotwory kobiecych narządów płciowych, podobnie jak wszystkie inne nowotwory złośliwe, rozwijają się na skutek nagromadzenia mutacji w genach regulujących wzrost komórek. Mutacje te mogą być dziedziczone, jak ma to miejsce w niezbyt licznej grupie kobiet z rakiem jajnika albo gruczołu piersiowego, albo częściej wywoływane są przez czynnik wirusowy, co udowodniono dla raka szyjki macicy. Dziedziczne predyspozycje do rozwoju raka jajnika często współwystępują w połączeniu ze wzrostem ryzyka powstawania raka sutka. Zidentyfikowano już geny BRCA - najbardziej odpowiedzialne za występowanie tej zależności. Czynniki hormonalne mogą się przyczyniać do występowania zmian genetycznych zarówno w komórkach endometrium, jak i w jajnikach, a leki, które wykazują aktywność estrogenną, mogą wpływać na rozwój nowotworów złośliwych w tych narządach. W ostatnich latach dokonał się ogromny postęp w poznaniu mechanizmów karcinogenezy.

Do powstania większości nowotworów konieczne jest wystąpienie licznych zmian genetycznych w pojedynczych komórkach, zanim dojdzie do rozwoju nowotworu inwazyjnego. Zmiany te przeważnie dotyczą dwóch typów genów regulatorowych wzrostu. Onkogeny, jeśli zostaną aktywowane poprzez mutację, będą przyspieszały wzrost i podziały komórkowe. W przeciwieństwie do tego, większość mutacji w obrębie genów supresorowych nowotworu (tumor suppressor genes - geny supresorowe transformacji nowotworowej) powodują inaktywację funkcji supresora rozwoju, a to również prowadzi do proliferacji. W klasycznym modelu inaktywacji supresora wymagana jest utrata obydwu kopii tego genu. W rzeczywistości nie zawsze jest to niezbędne do rozwoju guza; niektóre mutacje prowadzą do produkcji białek, interferujących z normalnym białkiem typu ”dzikiego”, będącym produktem normalnie funkcjonującej kopii (allelu) genu.

Rozwój niektórych nowotworów kobiecych narządów płciowych jest prawdopodobnie związany z utratą dwóch genów supresorowych, tak jak w klasycznym modelu glejaka siatkówki (retinoblastoma), ale zazwyczaj liczba zmian prawdopodobnie waha się od czterech do dziesięciu. Zwykle wchodzą w grę kombinacje utraty funkcji genów supresorowych transformacji nowotworowej i aktywacja onkogenów. Poszczególne rodzaje kombinacji mogą mieć związek z typem histologicznym oraz ze stopniem inwazyjności nowotworu. Są już dowody, że tylko niewielka część ludzi, u których rozwijają się powszechnie występujące nowotwory, odziedziczyła wadliwy gen, którego obecność wiąże się z dużym ryzykiem rozwoju choroby. U poszczególnych osób zjawisko to zwykle nie jest rozpoznawane jako manifestacja zespołu chorobowego, uwidacznia się tylko w analizie wywiadu rodzinnego.

Bardziej prawdopodobne jest to, że gruczolakoraki, w większym stopniu niż raki płaskonabłonkowe mają duże uwarunkowania dziedziczne. 4 - 10% wszystkich nowotworów złośliwych piersi, jajnika i okrężnicy jest wynikiem dziedziczenia uszkodzonego genu. Odkrycie mutacji linii zarodkowej w genie p53, na krótkim ramieniu chromosomu 17, w rodzinac, w których obserwuje się zarówno wczesne powstawanie, jak i współwystępowanie różnych nowotworów, było pierwszym udowodnionym tego przykładem.

   Predyspozycje dziedziczne

Wiele prac mających na celu określenie molekularnych mechanizmów karcinogenezy koncentrowało się na wyizolowaniu genów odpowiedzialnych za rodzinne występowanie nowotworów. To podejście stało się podstawą do oceny komórek uzyskiwanych od ludzi blisko spokrewnionych, u których rozwinęła się choroba nowotworowa i podjęcia próby przypisania ryzyka rozwoju nowotworu poszczególnym obszarom chromosomów. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technik badawczych, takich jak mapowanie delecji występujących w chromosomach u osób z rodzinnymi i sporadycznymi guzami, stało się możliwe określenie obszarów zawierających gen supresorowy transformacji nowotworowej, albo pobudzający rozwój guza.

Dało to możliwość sekwencjonowania genów w tym obszarze w celu określenia, który z nich jest zaangażowany w proces karcinogenezy. Umiejscowienie genów supresorowych można także określać poprzez analizę materiału pochodzącego z guza. Dzięki stosowaniu sond genetycznych możliwe jest poszukiwanie obszarów chromosomów, których brakuje w komórkach nowotworowych (uległy delecji), a które występują w konstytucyjnym DNA. Zjawisko takie nazwano utratą konstytucyjnej heterozygotyczności (loss of constitutional heterozygosity, LOH).

   Badania molekularne

Jak przedstawiono w tabeli poniżej, znane są dziś liczne geny predysponujące do występowania raka jajnika i raka błony śluzowej trzonu macicy.

Obecnie można zaproponować wykonanie badania genetycznego w tych przypadkach, w których ustalono postać przyczynowej mutacji w rodzinie chorej osoby. Duża liczba zaangażowanych genów oraz różnorodność występujących mutacji uniemożliwia jeszcze, poza opisaną wyżej sytuacją, prowadzenie takich badań na szeroką skalę. Niewątpliwie, udoskonalenie technik badawczych i zwiększenie możliwości rozpoznawania mutacji stworzą ostatecznie możliwość wykonywania badań u kobiet, które sobie tego życzą, a znajdują się w grupie wysokiego albo normalnego ryzyka zachorowania na te nowotwory.