Artykuł przedstawia klasyfikację form przemocy seksualnej wobec dzieci oraz nasilenie zjawiska w aspekcie psychologii rozwojowej i psychologii klinicznej. Autorka w prosty i przystępny sposób przytacza symptomy molestowania seksualnego dzieci, dając tym samym cenne wskazówki pomocne w kształtowaniu czujności wobec znamion wykorzystywania seksualnego. Artykuł szczególnie przydatny będzie dla osób tzw. pierwszego kontaktu: rodziców, lekarzy pediatrów, nauczycieli i przedszkolanek.
Istnieje wiele terminów określających zjawisko wykorzystania seksualnego dzieci tj:
* przemoc seksualna
* krzywdzenie seksualne
* nadużycie seksualne
* wykorzystanie seksualne
W przeważającej liczbie przypadków sprawcą jest osoba dorosła, a czyn ten nazywany jest pedofilnym. Według WHO jest to każde zachowanie osobnika dorosłego wobec dziecka, które motywowane jest seksualnie i służy podniecaniu się i zaspokajaniu popędu seksualnego [Czernikiewicz, 1998].
Możemy wyróżnić następujące rodzaje przemocy seksualnej:
1.Bez kontaktu fizycznego
* Rozmowy o treści seksualnej.
Sprawca wyraża wprost swoje pragnienia seksualne wobec dziecka (np. “pokaż mi, co masz pod majteczkami”, “popatrz na mojego siusiaka”), wyraża opinie na temat atrakcyjności erotycznej dziecka lub własnej (np. “masz ładne cycuszki, chcę je pocałować”) albo opowiada dziecku o swojej aktywności seksualnej z innymi osobami.
* Ekspozycja anatomii i czynności seksualnej. Sprawca pokazuje dziecku swoje intymne części ciała, może też masturbować się w jego obecności.
* Podglądactwo
Dziecko jest podglądane w czasie kąpieli, czynności fizjologicznych, czemu towarzyszy podniecenie i masturbacja sprawcy.
2. Kontakty seksualne polegające na pobudzaniu intymnych części ciała
* Dotykanie ciała dziecka
* Całowanie intymnych części jego ciała
* Ocieractwo
* Pobudzanie ręczne narządów płciowych dziecka
3. Kontakty oralno – genitalne
4. Stosunki udowe
5. Penetracja seksualna (oralno – genitalna)
6. Komercyjne seksualne wykorzystywanie seksualne dzieci (np. dziecięca pornografia czy prostytucja)
7. Seksualne wykorzystywanie dzieci powiązane z innymi formami przemocy (np. dewiacyjne formy seksualne)
Somatyczne objawy wykorzystywania seksualnego dziecka mają najczęściej charakter pośredni, sugerujący, że takie zdarzenie mogło mieć miejsce. Objawami bezpośrednimi, pewnymi są: ciąża, choroba weneryczna oraz występowanie nasienia w pochwie lub odbytnicy młodocianych. Pozostałe objawy tj: infekcje dróg moczowo – płciowych, urazy zewnętrznych narządów płciowych, urazy odbytu oraz pochwy, przerwanie błony dziewiczej, krwawienie z narządów rodnych, ból przy oddawaniu moczu, czy kału, krwawe stolce, infekcje jamy ustnej, zakażenie wirusem HIV mają charakter jedynie sugerujący, iż powstały w wyniku nadużycia seksualnego, gdyż mogły zostać wywołane także innymi czynnikami.
Najczęściej występującymi objawami psychologicznymi i behawioralnymi są:
* Nadmierna erotyzacja dziecka: prowokacyjne i uwodzicielskie zachowania seksualne, wczesna lub nasilona masturbacja dziecięca nieadekwatna do fazy rozwoju psychoseksualnego, erotyczna twórczość dziecka, wciąganie młodszych dzieci w nietypową dla wieku aktywność seksualna (np. odtwarzanie przez dziecko w wieku przedszkolnym stosunku seksualnego, kontaktów oralnych lub analnych), nieadekwatny do poziomu rozwoju dziecka język dotyczący sfery seksualnej
* Obniżony nastrój
* Lęk, niepokój (dziecko może bać się iść do szkoły, boi się kontaktów z ludźmi, boi się samo spać)
* Silne poczucie winy, niska samoocena
* Dawanie innym do zrozumienia, że ma jakąś straszną tajemnicę
* Myśli samobójcze
* Samookaleczanie (tego rodzaju ataki na ciało nie maja na celu zabicie się, lecz przerwanie nieznośnego cierpienia emocjonalnego)
* Koszmary, lęki nocne (często o treści wykorzystywania seksualnego), bezsenność
* Trudności w koncentracji uwagi
* Wtórne moczenie nocne
* Zachowania regresywne (np. powrót do ssania palca lub smoczka)
* Agresja, wściekłość
* Nadpobudliwość psychoruchowa
* Wycofywanie się z kontaktów społecznych, złe relacje z rówieśnikami
* Ucieczki z domu
* Picie alkoholu, branie narkotyków
* Zaburzenia łaknienia – bulimia, anoreksja
* Prostytucja
* Dolegliwości psychosomatyczne: bóle brzucha, głowy, nudności, wymioty bez przyczyny somatycznej
Fransec Sink na podstawie zdobytych doświadczeń w pracy z dziećmi, wobec których stosowano przemoc seksualną, ułożył czteropoziomową klasyfikację objawów przemocy seksualnej:
I poziom – Bezpośrednia komunikacja | Dziecko mówi o swoich przeżyciach, potrafi to pokazać na sobie; może to potwierdzać zauważalna cecha na ciele np. krwiak, zasinienie, plama nasienia |
II poziom – Komunikaty pośrednie | Przeżywa lęk, napięcie, podejmuje zabawy o treści erotycznej, nietypowe reakcje na bodźce seksualne |
III poziom – Ostre urazowe objawy | Cierpi na zaburzenia snu, moczenie nocne, zaburzenia łaknienia, płaczliwość, problemy szkolne |
IV poziom – Objawy stresu chronicznego (kumulującego się) | Ma zaburzenia psychosomatyczne, depresję, izoluje się, podejmuje próby samobójcze |
Objawy wykorzystywania seksualnego należy odróżnić od skutków, które mogą wystąpić po upływie pewnego czasu. To, jakie konsekwencje poniesie dziecko w późniejszym życiu zależy od wielu czynników między innymi: wieku dziecka, jego osobowości, formy i przebiegu przemocy seksualnej, więzi z rodzicami. Następstwa są zdecydowanie poważniejsze gdy:
* Dziecko było wielokrotnie wykorzystywane
* Sprawcą była osoba z najbliższej rodziny
* Sprawca był agresywny, brutalny, stosował takie formy przemocy jak: kontakty analne, oralne, dewiacyjne
* Dziecko było pozbawione wsparcia i pomocy ze strony najbliższej rodziny
* W przebiegu wykorzystania doszło do uszkodzenia ciała dziecka
* Dziecko było posądzane o świadomy udział w zdarzeniu
* Było wielokrotnie przesłuchiwane w obecności obcych dla siebie osób
* Po zdarzeniu nie uzyskało profesjonalnej pomocy terapeutycznej
Osoby wykorzystywane seksualnie w dzieciństwie cechuje zazwyczaj niższa samoocena, większa skłonność do nałogowego sięgania po narkotyki i alkohol, skłonność do zaburzeń nastrojów czy problemów interpersonalnych. Mogą u nich występować zaburzenia psychosomatyczne, zaburzenia osobowości, depresje, próby samobójcze oraz zespół stresu pourazowego, w którym przeżyte trudne sytuacje są na nowo przeżywane. Osobom tym trudno jest zdobyć zaufanie innych, zaufać im. Ich związki intymne nie są często dobrymi wyborami. Motorem związków jest zazwyczaj rozpaczliwe pragnienie opieki i troski. Częstym problemem staje się trudność w poszanowaniu swoich intymnych granic. Osoby wykorzystywane seksualnie w dzieciństwie mogą podejmować także przypadkowe, anonimowe kontakty seksualne z wieloma różnymi partnerami, bez zaangażowania emocjonalnego. Badania przeprowadzone na kobietach, które w dzieciństwie były obiektem kazirodczego wykorzystywania seksualnego, wykazały, że dwie trzecie z nich stało się potem ofiarami gwałtu [Russel, 1986]. Wydaje się, że uraz potwierdza powszechny stereotyp dotyczący różnicy płci: mężczyźni wychowywani w traumatycznym środowisku częściej wyładowują swoją agresję na innych, podczas gdy kobiety raczej stają się ofiarami lub dokonują samookaleczeń [Carmen, Rieker, Mills, 1984].
Często jednak osoby wykorzystywane seksualnie w dzieciństwie przeżyły także wiele innych trudnych lub nawet traumatycznych wydarzeń, dlatego też nie zawsze można jednoznacznie wskazać jakie cechy zachowania lub osobowości powstały w wyniku tego rodzaju przemocy.
BIBLIOGRAFIA:
1.Czerniekiewicz W., Pawlak – Jordan K. Wykorzystywanie seksualne dzieci, Fundacja Dzieci Niczyje, Warszawa 1998.
2. Glaser D., Frosh S. Dziecko seksualnie wykorzystywane, Warszawa 1995: Wydawnictwo Lekarskie PZWL
3. Herman J. L. Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi, Gdańsk 2000: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
4. Imieliński K. Zarys seksuologii i seksiatrii, Warszawa 1993: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
5. Lew – Starowicz L. Przemoc seksualna, Warszawa 1992: A. W. Jacek Santorski
6. Madanes C. Seks – miłość – przemoc. Psychoterapia ofiar i sprawców, Gdańsk 19999: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
7. Pacewicz A. O nadużyciach seksualnych wobec dzieci, Warszawa 1994: IPZ PTP
8. Pospiszyl I. Dziecko seksualnie wykorzystywane, Warszawa 1995: Wydawnictwo Lekarskie PZWL
9. Russel D. The Secret Trauma, Nowy Jork 1986: Basic Books [w]: Herman J. L. Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi, Gdańsk 2000: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
10. Scully J. Psychiatria, Wrocław 1998: Urban & Partner
Artykuły:
1. Carmen E, Rieker P, Mills T. Victims of Violence and Psychiatric Illness, American Joural of Psychiatry 141 (1984) [w]: Herman J. L. Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi, Gdańsk 2000: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
2. Kluczyńska S. Przemoc seksualna wobec dzieci, Niebieska Linia 3/20/2002
Istnieje wiele terminów określających zjawisko wykorzystania seksualnego dzieci tj:
* przemoc seksualna
* krzywdzenie seksualne
* nadużycie seksualne
* wykorzystanie seksualne
W przeważającej liczbie przypadków sprawcą jest osoba dorosła, a czyn ten nazywany jest pedofilnym. Według WHO jest to każde zachowanie osobnika dorosłego wobec dziecka, które motywowane jest seksualnie i służy podniecaniu się i zaspokajaniu popędu seksualnego [Czernikiewicz, 1998].
Możemy wyróżnić następujące rodzaje przemocy seksualnej:
1.Bez kontaktu fizycznego
* Rozmowy o treści seksualnej.
Sprawca wyraża wprost swoje pragnienia seksualne wobec dziecka (np. “pokaż mi, co masz pod majteczkami”, “popatrz na mojego siusiaka”), wyraża opinie na temat atrakcyjności erotycznej dziecka lub własnej (np. “masz ładne cycuszki, chcę je pocałować”) albo opowiada dziecku o swojej aktywności seksualnej z innymi osobami.
* Ekspozycja anatomii i czynności seksualnej. Sprawca pokazuje dziecku swoje intymne części ciała, może też masturbować się w jego obecności.
* Podglądactwo
Dziecko jest podglądane w czasie kąpieli, czynności fizjologicznych, czemu towarzyszy podniecenie i masturbacja sprawcy.
2. Kontakty seksualne polegające na pobudzaniu intymnych części ciała
* Dotykanie ciała dziecka
* Całowanie intymnych części jego ciała
* Ocieractwo
* Pobudzanie ręczne narządów płciowych dziecka
3. Kontakty oralno – genitalne
4. Stosunki udowe
5. Penetracja seksualna (oralno – genitalna)
6. Komercyjne seksualne wykorzystywanie seksualne dzieci (np. dziecięca pornografia czy prostytucja)
7. Seksualne wykorzystywanie dzieci powiązane z innymi formami przemocy (np. dewiacyjne formy seksualne)
Somatyczne objawy wykorzystywania seksualnego dziecka mają najczęściej charakter pośredni, sugerujący, że takie zdarzenie mogło mieć miejsce. Objawami bezpośrednimi, pewnymi są: ciąża, choroba weneryczna oraz występowanie nasienia w pochwie lub odbytnicy młodocianych. Pozostałe objawy tj: infekcje dróg moczowo – płciowych, urazy zewnętrznych narządów płciowych, urazy odbytu oraz pochwy, przerwanie błony dziewiczej, krwawienie z narządów rodnych, ból przy oddawaniu moczu, czy kału, krwawe stolce, infekcje jamy ustnej, zakażenie wirusem HIV mają charakter jedynie sugerujący, iż powstały w wyniku nadużycia seksualnego, gdyż mogły zostać wywołane także innymi czynnikami.
Najczęściej występującymi objawami psychologicznymi i behawioralnymi są:
* Nadmierna erotyzacja dziecka: prowokacyjne i uwodzicielskie zachowania seksualne, wczesna lub nasilona masturbacja dziecięca nieadekwatna do fazy rozwoju psychoseksualnego, erotyczna twórczość dziecka, wciąganie młodszych dzieci w nietypową dla wieku aktywność seksualna (np. odtwarzanie przez dziecko w wieku przedszkolnym stosunku seksualnego, kontaktów oralnych lub analnych), nieadekwatny do poziomu rozwoju dziecka język dotyczący sfery seksualnej
* Obniżony nastrój
* Lęk, niepokój (dziecko może bać się iść do szkoły, boi się kontaktów z ludźmi, boi się samo spać)
* Silne poczucie winy, niska samoocena
* Dawanie innym do zrozumienia, że ma jakąś straszną tajemnicę
* Myśli samobójcze
* Samookaleczanie (tego rodzaju ataki na ciało nie maja na celu zabicie się, lecz przerwanie nieznośnego cierpienia emocjonalnego)
* Koszmary, lęki nocne (często o treści wykorzystywania seksualnego), bezsenność
* Trudności w koncentracji uwagi
* Wtórne moczenie nocne
* Zachowania regresywne (np. powrót do ssania palca lub smoczka)
* Agresja, wściekłość
* Nadpobudliwość psychoruchowa
* Wycofywanie się z kontaktów społecznych, złe relacje z rówieśnikami
* Ucieczki z domu
* Picie alkoholu, branie narkotyków
* Zaburzenia łaknienia – bulimia, anoreksja
* Prostytucja
* Dolegliwości psychosomatyczne: bóle brzucha, głowy, nudności, wymioty bez przyczyny somatycznej
Fransec Sink na podstawie zdobytych doświadczeń w pracy z dziećmi, wobec których stosowano przemoc seksualną, ułożył czteropoziomową klasyfikację objawów przemocy seksualnej:
I poziom – Bezpośrednia komunikacja | Dziecko mówi o swoich przeżyciach, potrafi to pokazać na sobie; może to potwierdzać zauważalna cecha na ciele np. krwiak, zasinienie, plama nasienia |
II poziom – Komunikaty pośrednie | Przeżywa lęk, napięcie, podejmuje zabawy o treści erotycznej, nietypowe reakcje na bodźce seksualne |
III poziom – Ostre urazowe objawy | Cierpi na zaburzenia snu, moczenie nocne, zaburzenia łaknienia, płaczliwość, problemy szkolne |
IV poziom – Objawy stresu chronicznego (kumulującego się) | Ma zaburzenia psychosomatyczne, depresję, izoluje się, podejmuje próby samobójcze |
Objawy wykorzystywania seksualnego należy odróżnić od skutków, które mogą wystąpić po upływie pewnego czasu. To, jakie konsekwencje poniesie dziecko w późniejszym życiu zależy od wielu czynników między innymi: wieku dziecka, jego osobowości, formy i przebiegu przemocy seksualnej, więzi z rodzicami. Następstwa są zdecydowanie poważniejsze gdy:
* Dziecko było wielokrotnie wykorzystywane
* Sprawcą była osoba z najbliższej rodziny
* Sprawca był agresywny, brutalny, stosował takie formy przemocy jak: kontakty analne, oralne, dewiacyjne
* Dziecko było pozbawione wsparcia i pomocy ze strony najbliższej rodziny
* W przebiegu wykorzystania doszło do uszkodzenia ciała dziecka
* Dziecko było posądzane o świadomy udział w zdarzeniu
* Było wielokrotnie przesłuchiwane w obecności obcych dla siebie osób
* Po zdarzeniu nie uzyskało profesjonalnej pomocy terapeutycznej
Osoby wykorzystywane seksualnie w dzieciństwie cechuje zazwyczaj niższa samoocena, większa skłonność do nałogowego sięgania po narkotyki i alkohol, skłonność do zaburzeń nastrojów czy problemów interpersonalnych. Mogą u nich występować zaburzenia psychosomatyczne, zaburzenia osobowości, depresje, próby samobójcze oraz zespół stresu pourazowego, w którym przeżyte trudne sytuacje są na nowo przeżywane. Osobom tym trudno jest zdobyć zaufanie innych, zaufać im. Ich związki intymne nie są często dobrymi wyborami. Motorem związków jest zazwyczaj rozpaczliwe pragnienie opieki i troski. Częstym problemem staje się trudność w poszanowaniu swoich intymnych granic. Osoby wykorzystywane seksualnie w dzieciństwie mogą podejmować także przypadkowe, anonimowe kontakty seksualne z wieloma różnymi partnerami, bez zaangażowania emocjonalnego. Badania przeprowadzone na kobietach, które w dzieciństwie były obiektem kazirodczego wykorzystywania seksualnego, wykazały, że dwie trzecie z nich stało się potem ofiarami gwałtu [Russel, 1986]. Wydaje się, że uraz potwierdza powszechny stereotyp dotyczący różnicy płci: mężczyźni wychowywani w traumatycznym środowisku częściej wyładowują swoją agresję na innych, podczas gdy kobiety raczej stają się ofiarami lub dokonują samookaleczeń [Carmen, Rieker, Mills, 1984].
Często jednak osoby wykorzystywane seksualnie w dzieciństwie przeżyły także wiele innych trudnych lub nawet traumatycznych wydarzeń, dlatego też nie zawsze można jednoznacznie wskazać jakie cechy zachowania lub osobowości powstały w wyniku tego rodzaju przemocy.
BIBLIOGRAFIA:
1.Czerniekiewicz W., Pawlak – Jordan K. Wykorzystywanie seksualne dzieci, Fundacja Dzieci Niczyje, Warszawa 1998.
2. Glaser D., Frosh S. Dziecko seksualnie wykorzystywane, Warszawa 1995: Wydawnictwo Lekarskie PZWL
3. Herman J. L. Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi, Gdańsk 2000: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
4. Imieliński K. Zarys seksuologii i seksiatrii, Warszawa 1993: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
5. Lew – Starowicz L. Przemoc seksualna, Warszawa 1992: A. W. Jacek Santorski
6. Madanes C. Seks – miłość – przemoc. Psychoterapia ofiar i sprawców, Gdańsk 19999: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
7. Pacewicz A. O nadużyciach seksualnych wobec dzieci, Warszawa 1994: IPZ PTP
8. Pospiszyl I. Dziecko seksualnie wykorzystywane, Warszawa 1995: Wydawnictwo Lekarskie PZWL
9. Russel D. The Secret Trauma, Nowy Jork 1986: Basic Books [w]: Herman J. L. Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi, Gdańsk 2000: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
10. Scully J. Psychiatria, Wrocław 1998: Urban & Partner
Artykuły:
1. Carmen E, Rieker P, Mills T. Victims of Violence and Psychiatric Illness, American Joural of Psychiatry 141 (1984) [w]: Herman J. L. Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi, Gdańsk 2000: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne
2. Kluczyńska S. Przemoc seksualna wobec dzieci, Niebieska Linia 3/20/2002
Autor opracowania: mgr Magdalena Janowska
Źródło tekstu: Medforum
