USG UKŁADU MOCZOWEGO

Badanie ultrasonograficzne układu moczowego jest badaniem nieinwazyjnym, łatwym do wykonania i wnoszącym wiele istotnych informacji dotyczących:

- budowy nerek (ich liczbę, wielkość, położenie w obrębie jamy brzusznej, kształt, proporcję kory nerki do jej rdzenia, obecność torbieli, zastój moczu w obrębie miedniczki nerkowej - przeszkodę w odpływie moczu z nerki, obecność kamieni)

- moczowodów – prawidłowo widoczne są jedynie ujścia moczowodów do pęcherza oraz odcinki podmiedniczkowe nerek,

- pęcherza moczowego – jego kształt, wielkość, wypełnienie moczem, obecność nieprawidłowych struktur w obrębie ścian pęcherza.

Dziecko do badania powinno mieć dobrze wypełniony pęcherz

RTG PRZEGLĄDOWE JAMY BRZUSZNEJ

Służy obecnie do oceny obecności ewentualnych zwapnień w obrębie układu moczowego – odpowiadającym kamieniom, widocznych jako wyraźnie odgraniczone cienie rzutujące się na nerki (badanie powinno być skorelowane w wynikiem USG).

CYSTOGRAFIA MIKCYJNA

Badanie umożliwia rozpoznanie wrodzonej wady układu moczowego, którą jest refluks (odpływ) pęcherzowo-moczowodowy. W prawidłowych warunkach mocz przepływający z nerek do pęcherza moczowego przez moczowody, jest wydalany na zewnątrz przez cewkę moczową. W momencie oddawania moczu odcinki moczowodu biegnące w ścianie pęcherza moczowego zamykają się, a otwiera się ujście cewki moczowej.

W przypadku refluksu pęcherzowo- moczowodowego odcinek śródścienny nie zamyka się i mocz wypływa pod ciśnieniem z pęcherza jednocześnie przez cewkę moczową, jak i wraca do nerki przez nie zamknięty moczowód. Może to szczególnie przy współistnieniu zakażenia w drogach moczowych, powodować uszkodzenie nerki i utratę jej funkcji.

Cystografia mikcyjna polega na podaniu przez cewnik założony do pęcherza moczowego środka kontrastowego i wykonaniu 2 zdjęć – 1. przy maksymalnym wypełnieniu pęcherza, u niemowląt kierujemy się podglądem rentgenowskim, starsze dziecko zgłasza uczucie parcia oraz 2. po oddaniu moczu w celu oceny zalegania kontrastu w pęcherzu moczowym.

Badanie można uzupełnić o badania skośne szczególnie u chłopców przy podejrzeniu zastawki cewki tylnej (jest to fałd błony śluzowej, który częściowo zamyka cewkę i uniemożliwia prawidłowe oddawanie moczu powodując wzrost ciśnienia w układzie moczowym).

Dziecko do badania nie musi mieć specjalnego przygotowania – jedynie w dniu poprzedzającym badanie oraz przez kilka kolejnych dni powinno otrzymywać lek odkażający drogi moczowe (Furagin) w dawce leczniczej. Badanie nie wolno wykonywać w czasie trwania infekcji w drogach moczowych.

UROGRAFIA

Badanie polega na podaniu kontrastu dożylnie przez wenflon. Kontrast drogą krwi przechodzi do naczyń nerek, następnie gromadzi się w miąższu nerki, zostaje przefiltrowany do moczu i tą droga wydala się najpierw do miedniczki nerkowej przez moczowody do pęcherza moczowego i na zewnątrz przez cewkę moczową, co widoczne jest w obrazie rentgenowskim.

W związku z tym możemy określić wiele istotnych informacji dotyczących obrazu i funkcji układu moczowego. Główne wskazania do wykonania tego badania dotyczą: diagnostyki wad układu moczowego, ocenę po wykonanym zabiegu operacyjnym lub podejrzenia kamicy układu moczowego.

Dzieci mniejsze nie wymagają specjalnego przygotowaniu, wystarczy żeby były na czczo. Przy dużej ilości mas kałowych szczególnie u starszych dzieci konieczne może być podanie środka przeczyszczającego i dieta płynna w dniu poprzedzającym badanie. W dniu badania wykonuje się pierwsze zdjęcie tzw. przeglądowe w celu oceny przygotowania pacjenta do badania (obecności mas kałowych i gazów) oraz obecności np. kamieni (patrz wyżej).

Jeśli nie ma przeciwwskazań technicznych dożylnie pacjentowi leżącemu na stole rentgenowskim podaje się kontrast dożylnie i wykonuje kolejne zdjęcia w odstępach kilkuminutowych. W razie potrzeby po konsultacji z lekarzem radiologiem wykonuje się również zdjęcia opóźnione po kilku godzinach.

Przeciwwskazaniami do wykonania badana są: odwodnienie, nadczynność tarczycy, zaawansowana niewydolność nerek i silna reakcja uczuleniowa po poprzednim podaniu kontrastu.

TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA

Badanie jest również formą badania rentgenowskiego, ale pozwala na dokładniejszą ocenę budowy i funkcji układu moczowego . Również podobnie jak w urografii do badania podaje się kontrast.

SCYNTYGRAFIA NEREK

Badanie polega na podaniu znacznika (kontrastu), który jest rejestrowany przez urządzenie zwane gammakamerą. Badanie scyntygraficzne nie wymaga specjalnego przygotowania dziecka. Wychwyt znacznika przez nerki i następnie jego wydalanie pozwala podobnie jak w urografii na ocenę  czynności nerek, wszystkich etapów wytwarzania i wydalania moczu.

Rozkład znacznika w obrębie nerki pozwala na zaobserwowanie, które części nerki (blizny pozapalne) lub nawet która nerka nie wydala go prawidłowo. Badanie jest dokładniejsze niż urografia, jeżeli chodzi o ocenę funkcji nerek, bo pozwala na ocenę proporcji udziału poszczególnych nerek w wytwarzaniu moczu i oczyszczaniu organizmu. W czasie badaniu dziecko również leży na plecach, znacznik podaje się dożylnie, wykonuje się kilkakrotną rejestrację obrazów w ostępach 10-30 minut, również po oddaniu moczu.

BIOPSJA NERKI

Jest badaniem inwazyjnym polegającym na przezskórnym pobraniu igłą fragmentu nerki w celu jej oceny mikroskopowej. Na zabieg wymagana jest zarówno pisemna zgoda rodziców i opiekunów oraz dziecka po 16 roku życia. Można go wykonać w znieczuleniu miejscowym (dotyczy to dzieci starszych, które zaakceptują taką formą znieczulenia) lub w znieczuleniu ogólnym. Badane bioptatu nerki pozwala na dokładną ocenę budowy komórkowej nerki co niezbędne jest szczególnie w diagnostyce chorób układu moczowego takich jak: zespół nerczycowy, zapalenie kłębuszków nerkowych, niewydolność nerek o niejasnej przyczynie, białkomocz i krwinkomocz.

PIŚMIENNICTWO

Nefrologia dziecięca. Pod red. Marii Sieniawskiej i Teresy Wyszyńskiej. Biblioteka Lekarza Specjalisty Warszawa 2003.

S.Pawelski, S.Maj: Normy i diagnostyka chorób wewnętrznych. PZWL 1993.

Behrman R. i wsp.: „Podręcznik Pediatrii” 1996.