Obniżony nastrój pojawia się już w pierwszym dniu po porodzie. Powinien on ustąpić do 72 godzin po porodzie. W razie nie ustąpienia objawów depresji, przygnębienie nabiera patologiczny charakter. W skrajnych przypadkach pojawia się wówczas brakiem zainteresowania dzieckiem, myślami samobójczymi, halucynacjami.

Etiologia depresji poporodowej wiąże się z kilkoma czynnikami:

• Czynniki psychiczno-społeczne – nastrój kobiety od momentu otrzymania informacji o istniejącej ciąży aż do porodu. Istotny wpływ ma rola partnera. Brak zainteresowania, opieki może powodować zaburzenia.
• Czynniki biologiczne- wpływ czynników biologicznych nie został potwierdzony naukowo. Istnieją dwie teorie. Jedna głosi, iż podwyższony poziom progesterony we krwi położnicy wpływa na wystąpienie depresji. Naukowcy zwrócili również uwagę na zwiększony poziom estrogenu, który ma zależności z nastrojem.  Jednak i ta teoria nie została potwierdzona badaniami.
• Czynniki położnicze i ginekologiczne- wg niektórych badaczy problemu, istnieje przekonanie, że jakikolwiek wpływ na fizjologiczny przebieg porodu (episiotomia, zabieg kleszczowy, środki farmakologiczne) niekorzystnie wpływają na psychikę. Powodują tym samym depresję. Paykel twierdził natomiast, że po zastosowaniu tych metod ryzyko wystąpienia depresji maleje.
• Czynniki demograficzne- matki samotnie wychowujące dziecko, młodociani rodzice, często niepracujący. Wpływ ma także ciąża nieplanowana, która zazwyczaj dotyczy młodociane dziewczyny.

Dane statystyczne ujawniają istnienia u 50% kobiet lekkich objawów psychicznych. W 17% wymagają one pomocy psychiatry. W 50% stwierdza się apatię poporodową, czyli łagodne zburzenia nastroju, które pojawiają się w pierwszych dniach po porodzie. U 10%-15% dochodzi do depresji poporodowej a u 0,02% rozwija się psychoza poporodowa.

Wyróżniamy następujące stopnie zaburzeń psychicznych w okresie połogu:

• Apatia poporodowa inaczej smutek poporodowy (postpartum blues), który dotyczy 50% kobiet w ciągu 4-5 dni po porodzie. Ważna w tym okresie jest, obserwacja zachowania, jak również pomoc psychiczna za strony lekarza i położnej. W większości przypadków mija samoistnie. Yalon podaje, że stan ten może trwać nawet do 14 dni, szczyt osiąga w 3-7 dniu. Występuje wówczas płaczliwość, lęk, drażliwość, bóle głowy. Tłumaczy to jednak typową reakcją na lęk.
• Depresja poporodowa rozpoczyna się w 4 dniu po porodzie i może trwać nawet 6 miesięcy. Cechami charakterystycznymi dla tego typu zaburzenia jest obniżony nastrój, niechęć do dziecka, zaburzenia łaknienia, brak poczucia własnej wartości. Stan ten związany jest ze stresami psychospołecznymi. Brak ojca dziecka lub jakiekolwiek konflikty ze strony partnera przyczyniają się do wystąpienie depresji poporodowej.
  Diagnostyka polega na przeprowadzeniu testu przesiewowego EPDS (Edinburgn Postnatal Depression Scale), inwentarza depresji Becka oraz skali Hamiltona. W tabeli poniżej przedstawiono test przesiewowy EPDS. Niezbędna jest pomoc grup wsparcia, czasem niezbędne jest zastosowanie leków oraz wizyty u psychologa lub psychiatry.
• psychoza połogowa zwykle etap ten poprzedzony jest depresją poporodową. Stan ten wymaga bezzwłocznej pomocy psychiatrycznej, w celu określenia stopnia psychozy i wybrania metody leczenia.

Edynburska skala depresji poporodowej.

Wynik na poziomie 9–10 punktów powinien być traktowany jako potwierdzenie rozpoznania depresji poporodowej. Wynik powyżej 10 pkt lub pozytywne zaznaczenie odpowiedzi odnoszących się do chęci samookaleczenia wymaga wnikliwej oceny klinicznej stanu psychicznego badanej.

Każde zaburzenie ze strony psychiki rzutuje na więzi z otoczeniem. Ma także wpływ na przyszłe życie dziecka, które narażone jest na zaburzenie rozwoju intelektualnego.

Czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia depresji poporodowej:

• skłonność do depresji, życiowe tragedie (niepowodzenia położnicze, wcześniactwo, chore dziecko)
• dodatkowe kłopoty życiowe (bieda, samotne macierzyństwo, utrata pracy, brak pomocy i wsparcia)
• bardzo młody wiek matki (niedojrzałość do macierzyństwa, wykorzystanie seksualne)
• późna ciąża (zwłaszcza u kobiet aktywnych zawodowo, przyzwyczajonych do niezależności i licznych kontaktów towarzyskich).

Z przytoczonych danych wynika, że istnieje wiele czynników mogących wywołać zmiany w psychice. Niezwykle ważna jest wczesna profilaktyka oraz obserwacja młodych mam, które wkraczają w dorosłe życie.  Należałoby również ustalić program szkoleniowy dla lekarzy rodzinnych, ginekologów - położników, psychiatrów i psychologów dotyczący zasad rozpoznawania tego typu depresji oraz stwarzającego szanse na szybszą i skuteczniejszą pomoc rodzącym, którym grozi ryzyko depresji.

1. Kamińska-Szmaj J.: Słownika Wyrazów Obcych Wydawnictwa Europa 2001rok
2. Łukasik A, Błaszczyk K, Wojcieszyn M.: Charakterystyka zaburzeń afektywnych u położnic w 1 tygodniu połogu. Ginekologia Polska nr 10. 2003
3. Jarząbek G., Wybrańczyk K., Szafińska A. i wsp.: Ciąża młodocianych a depresja okołoporodowa. Nowiny Lekarskie 2002, 71, 277-282
4. Govan A.D.T, D. Mc Kay Hart, R. Callander.: Ginekologia ilustrowana. Z angielskiego przełożyli: M. Bińkowska, R. Dębski, B. Piekarska, P. Kretowicz, R. Kulik, R. Łukaszewicz, C. Wołyński. Libra Med. s.c
5. Reroń A., Gierat B., Huras H.: Ocena częstotliwości występowania depresji poporodowej. Gin Prakt 2004, 12, 3, 32-35
6. Niewada M, Bałkowiec-Iskra E.: Depresja poporodowa - rozpoznawanie i leczenie Przew Lek 2002, 5, 11/12, 104-110
7. Pisarski T.: Położnictwo i ginekologia. PZWL. Warszawa 1993 r