Doustne środki antykoncepcyjne są najskuteczniejszym sposobem zapobiegania ciąży, jaki można obecnie zaproponować młodym kobietom. Metoda ta jest w pełni odwracalna i nadaje się dla większości kobiet w wieku rozrodczym. Doustna antykoncepcja hormonalna polega na cyklicznym podawaniu złożonych preparatów zawierających hormony. Stosowana na świecie od ponad 40 lat, stała się jedną z najpopularniejszych metod planowania rodziny. Obecnie dostępnych jest kilkadziesiąt doustnych preparatów antykoncepcyjnych.

Obecnie na całym świecie istnieje tendencja do zmniejszania dawki hormonów zawartych w tych preparatach. Ma to na celu wyeliminowanie objawów ubocznych takich jak nudności, bóle sutków, bóle głowy, przyrost masy ciała, z powodu, których 27% kobiet przerywa stosowanie antykoncepcji hormonalnej. Zmniejszenie dawki zawartych hormonów jest również korzystne  dla stanu naczyń krwionośnych pacjentki stosującej doustne środki antykoncepcyjne. Badania potwierdziły, że obniżenie dawek pozostaje bez wpływu na skuteczność działania, wiąże się natomiast z rzadszym występowaniem działań ubocznych, lepszą tolerancją oraz z zachowaniem wszystkich, nieantykoncepcyjnych działań korzystnych, wynikających z przyjmowania tabletek.

Mechanizmy działania doustnych środków antykoncepcyjnych

Działanie antykoncepcyjne preparatów hormonalnych jest wielokierunkowe. Mają one wpływ na następujące procesy związane z zapłodnieniem: przemieszczanie się komórki jajowej, mają działanie hamujące na układy regulacyjne ustroju kobiety, istotą działania doustnych środków antykoncepcyjnych jest blokowanie owulacji, zmniejsza się również wytwarzanie hormonów jajnikowych, a przemiana błony śluzowej macicy prowadzi do odwracalnego jej zaniku, dodatkowe mechanizmy antykoncepcyjne to wzrost gęstości śluzu szyjkowego, co utrudnia penetrację plemników, utrudnianiu poruszania się rzęsek, w które wyposażony jest nabłonek wyścielający ścianki jajowodów i zmniejszeniu się kurczliwości jajowodów.

Zalety stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych

Największą zaletą jest niewątpliwie bardzo dobry, odwracalny efekt antykoncepcyjny. Po odstawieniu tabletek płodność powraca najczęściej już w następnym cyklu. Uważa się, że po odstawieniu tabletek prawdopodobieństwo zajścia w ciążę jest nawet wyższe niż zwykle. Oprócz podstawowego działania istnieje cały szereg korzystnych efektów działania hormonalnych środków antykoncepcyjnych, z których najważniejsze to:

• Zmniejszenie lub niewystępowanie objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego
• Zmniejszają dolegliwości związanych z krwawieniami miesiączkowymi oraz ryzyka wystąpienia niedokrwistości, co wynika ze zmniejszenie utraty krwi podczas miesiączkowania.
• Zmniejszenie częstości występowania zapaleń przydatków i ciąż pozamacicznych.
• Zmniejszenie częstości występowania raka trzonu macicy i raka jajnika.
• Zmniejszenie ryzyka rozwoju mięśniaków macicy.
• Zmniejszenie ryzyka rozwoju torbieli jajnika.
• Zmniejszenie ryzyka powstawania łagodnych zmian w piersiach.
• Stosowanie tabletek antykoncepcyjnych ma znaczenie w profilaktyce osteoporozy.
• Stosowanie tabletek antykoncepcyjnych nie zakłóca przebiegu zbliżenia seksualnego.
• Łagodzenie dolegliwości związanych z endometriozą.
• Stosowanie niektórych rodzajów tabletek antykoncepcyjnych jest skuteczne w terapii zaburzeń hormonalnych.

Lekarz podejmujący decyzję o zastosowaniu doustnych środków antykoncepcyjnych u będącej w okresie dojrzewania aktywnej seksualnie nastolatki musi się liczyć się raczej z niedostatecznym przestrzeganiem schematu przyjmowania leku, niż z możliwymi szkodami fizjologicznymi. Jako kryterium rozpoczęcia doustnej antykoncepcji hormonalnej należy przyjąć moment, kiedy młoda miesiączkująca dziewczyna ma wszystkie cechy dojrzałości hormonalnej na co wskazuje przebycie co najmniej trzech regularnych, przypuszczalnie połączonych z owulacją cykli miesiączkowych. W tym przypadku przepisanie doustnych środków antykoncepcyjnych jest w pełni bezpieczne i nie zachodzi obawa o doprowadzenie do trwałych zaburzeń procesów rozrodczych. Doustne środki antykoncepcyjne można stosować u młodych kobiet z obfitym miesiączkowaniem oraz w czynnościowych krwawieniach spowodowanych brakiem owulacji, ponieważ powodują poprawę regularności krwawień z macicy i zapobiegają nadmiernej utracie krwi, mogą mieć również korzystny wpływ na cerę.