Kryteria nadużywania alkoholu

Wypicie 4 drinków dziennie powoduje większe prawdopodobieństwo wystąpienia:

• marskości wątroby (częściej w śród mężczyzn),
• urazów,
• nowotworów ucha, nosa, krtani, przełyku i wątroby (częściej wśród kobiet),
• choroby niedokrwiennej serca (równe prawdopodobieństwo wśród kobiet i mężczyzn),
• udaru mózgu.

1 drink to kufel piwa (0,7 l), kieliszek wina (120 ml) lub ok. 70 ml 40% alkoholu.

Umiarkowane spożycie alkoholu to 1 drink dziennie w ciągu dnia wypity przez kobietę lub 2 drinki w przypadku mężczyznę. Umiarkowane picie zmniejsza ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca w populacji mężczyzn w wieku > 40 lat i kobiet > 50 r.ż.. Nie wykazano takiego działania alkoholu dla większej liczby drinków wypitych w czasie dnia ani też w niższych grupach wiekowych. Umiarkowane picie zwiększa ryzyko choroby Więcej niż 3 drinki dziennie zwiększają ryzyko wystąpienia nadciśnienia. Uważa się, że ryzykowne picie (prowadzące do uzależnienia) to spożywanie więcej niż jednego drinka przez kobiety i dwóch przez mężczyzn. Nadużywanie alkoholu jest zwykle oceniane jako spożywanie więcej niż 3 drinków dziennie.

Epidemiologia

Ocenia się, że pije około 40% społeczeństwa a ok. 30% zachowuje abstynencję przez całe życie. Nadużywa alkoholu od 7,5 – 9,5% populacji. Wśród osób, które były uzależnione powrót do kontrolowanego picia dotyczy mniej niż 10% osób. Abstynencja trwająca 5 lat nie uwalnia od uzależnienia. W ciągu 2 lat po tym okresie do picia wraca 40% mężczyzn utrzymujących wcześniej abstynencję.

Ocenia się, że nadużywanie alkoholu jest częstsze wśród osób z niższym wykształceniem. Ocenia się, że zaczynają oni nadużywać alkoholu 10 lat wcześniej niż osoby z wyższym wykształceniem. Osoby z wyższym wykształceniem dłużej potrafią kontrolować picie.

Mężczyźni uzależniają się od alkoholu 2,5 razy częściej niż kobiety. W wieku starszym (>65 r.ż.) mężczyźni nadużywają alkoholu ok. 4 razy częściej niż kobiety. Rozpowszechnienie nadużywania alkoholu maleje z wiekiem i w populacji osób starszych wynosi około 3%.
Kobiety słabiej niż mężczyźni metabolizują alkohol. Chociaż kobiety uzależniają się zwykle później niż mężczyźni proces uzależnienia postępuje u nich szybciej stąd kobiety wcześniej niż mężczyźni rozpoczynają leczenie.

Osoby, które wcześnie zaczynają palić papierosy częściej mają problemy z nadużywaniem alkoholu. Z kolei osobom nadużywającym alkoholu trudniej jest rzucić palenie.

Alkoholizm jest częstszy we Francji niż we Włoszech, pomimo podobnego spożycia alkoholu na osobę.

Rola lekarza w rozpoznaniu problemu alkoholowego

Ocenia się, że alkoholizm jest rozpoznawany rzadziej niż występuje. Pytanie: „Jak dużo Pan/Pani pije?” ma zaledwie 50% czułość dla rozpoznawania problemu alkoholowego. Z kolei jeżeli na pytanie: „Kiedy piłeś ostatniego drinka?” pacjent odpowiada: „W ciągu 24 g” powinno to być sygnałem alarmowym dla lekarza. Mniej niż połowa (10 – 50%) pacjentów, którzy przychodzą do lekarza z problemem alkoholowym jest pytanych o ten problem. Często jest to związane z postawą pacjenta, który zaprzecza jakoby miał problem z nadużywaniem alkoholizmu. Częściej alkoholizm rozpoznawany jest w grupie osób, które mają zaburzenia osobowości typu dyssocjalnego (konflikty z prawem, niepodporządkowywanie się normom społecznym) niż u osób, których picie jest spowodowane przeżywaniem lęku i depresji. Lekarze mogą mieć tendencje do nie rozpoznawania alkoholizmu z powodu negatywnych konotacji społecznych tego zjawiska lub własnych problemów z alkoholem. Ostrzeżenie przez alkoholizmem pacjenta, który nadużywa alkoholu zmniejsza prawdopodobieństwo rozwinięcia się alkoholizmu.

Prostym testem o dużej czułości w rozpoznawaniu problemu alkoholowego jest test CAGE (czyli klatka). Są to cztery pytania:

1. Czy często czułeś, że powinieneś ograniczyć picie alkoholu?
2. Czy ludzie złościli cię krytykując twoje picie alkoholi?
3. Czy kiedykolwiek czułeś się źle lub też winny z powodu swojego picia?
4. Czy kiedykolwiek rozpoczynałeś dzień od drinka, który pomagał ci uciszyć nerwy lub opanować kaca?

U osób, które odpowiedzą „TAK” na więcej niż dwa pytania występuje siedem razy większe prawdopodobieństwo, że są uzależnione od alkoholu.

Zachowania charakterystyczne dla osoby uzależnionej od alkoholu to:

• niemożność powstrzymania się od picia lub ograniczenia ilości alkoholu spożywanej jednorazowo,
• przerwy w życiorysie (ang.: blockouts),
• kontynuowanie picia pomimo istnienia choroby, która pogarsza się w następstwie picia,
• spożywanie alkoholi niekonsumpcyjnych,
• nieświadomość przymusu picia,
• najwyższe miejsce alkoholu w hierarchii celów,
• tolerancja w pierwszym okresie picia, potem w wyniku zwolnienia mprocesów metabolicznych w wątrobie (uszkodzenie) następuje zmniejszenie tolerancji alkoholu,
• objawy odstawienne po zaprzestaniu picia (drżenie poranne, nocne poty, wymioty poranne, drgawki, majaczenie drżenne),
• pozorna trzeźwość przy utrzymywaniu się stężenia alkoholu we krwi.

Kryterium rozpoznania alkoholizmu w aspekcie ilości wypijanego alkoholu:

1. Codzienne picie ok. 0,5 l. mocnego alkoholu lub odpowiednika w celu utrzymania zadowalającego funkcjonowania.
2. Regularne picie weekend`owe dużych ilości alkoholu.
3. Ciągi picia, co najmniej dwa dni występujące naprzemiennie z okresami trzeźwości.

Na alkoholizm wskazuje obecność 3‰ alkoholu we krwi u osoby pijanej, 1,5‰ u osoby bez objawów spożycia alkoholu lub 1‰ w rutynowym badaniu krwi.

Badania laboratoryjne pomocne w rozpoznaniu alkoholizmu (np. ocena enzymów wątrobowych takich jak aminotransferazy i GGTP) ma małą czułość (ok. 50%). Uważa się, że badanie lekarskie jest bardziej pomocne w rozpoznawaniu skutków nadmiernego picia niż samego alkoholizmu.

Przyczyny alkoholizmu

Uważa się, że alkoholizm może być uwarunkowany genetycznie. Występowanie alkoholizmu w rodzinie jest czynnikiem ryzyka wystąpienia alkoholizmu. Alkoholizm występuje cztery razy częściej u synów alkoholików bez względu na to, czy byli wychowywaniu w swojej czy też w zastępczej rodzinie. Alkoholizm jest również częstszy u córek matek uzależnionych od alkoholu. Synowie alkoholików mają większą tolerancję na alkohol (podanie im takiej samej ilości alkoholu powoduje mniejsze objawy zatrucia) niż synowie mężczyzn nie uzależnionych od alkoholu. Może to oznaczać, że im większy próg reakcji na alkohol (tzw. „silna głowa”) tym większe ryzyko uzależnienia się od alkoholu. W wieku 30 lat 26% synów alkoholików jest uzależnionych od alkoholu w przeciwieństwie do 9% synów nie alkoholików. Wyróżnia się dwa typy dziedzicznego alkoholizmu. W typie I uzależnienie występuje zwykle po 20 r.ż. i wymaga wystąpienia czynnika spustowego (np. silny stres). Osoby z I typem uzależnienia piją zwykle, żeby zmniejszyć swój lęk. Typ II uzależnienia charakteryzuje się wcześniejszym początkiem (przed 20 r.ż.), piciem w celu osiągnięcia euforii i zachowaniami kryminalnymi (osobowość dyssocjalna).

Alkoholizm a inne choroby psychiczne

Choroby psychiczne, w których częściej występuje alkoholizm to depresja przebiegająca na przemian z manią (tzw. dwubiegunowe zaburzenia afektywne) i schizofrenia.
Uzależnienie może być formą leczenia lęku (najczęściej: napadów paniki, lęku uogólnionego i fobii społecznej), depresji, dystymii i bezsenności.
Osoby z problemami osobowościowymi częściej uzależniają się od alkoholu. Cechy, które sprzyjaja uzależnieniu to izolowanie się i nieśmiałość, depresyjność, zależność, zachowania impulsywne i autoagresyjne oraz niedojrzałość seksualna.

Wpływ alkoholu na organizm

Alkohol jest wchłaniany do krwi w jelicie cienkim. Ponieważ jego rozkład jest wolny gromadzi się on we krwi. Około 5-10% alkoholu jest wydalanych z organizmu w postaci niezmienionej przez wydychane powietrze, nerki i pot. Pozostała część jest rozkładana na wodę i dwutlenek węgla. Rozłożenie 200 ml 40% alkoholu jest równoznaczne z wydatkiem energetycznym organizmu równym 70 kcal. Tempo usuwania alkoholu z organizmu wynosi około 20 ml 40% alkoholu na godzinę (czyli po spożyciu 0,5 l wódki eliminacja trwa 25 h!).

Alkohol tłumi funkcje mózgu. Obecność 0,5‰ alkoholu we krwi powoduje uspokojenie i zmniejszenie odczuwania bólu, 0,5-1,5‰ – osłabienie koordynacji, pobudzenie, drażliwość 1,5-2‰ – zaburzenia świadomości, 3-4‰ – utratę przytomności (faza narkotyczna) a ilość większa niż 4‰ może spowodować śmierć. Zjawisko tolerancji, które rozwija się u alkoholików, powoduje, że wymienione objawy występują u nich przy wyższej zawartości alkoholu we krwi. „Rekordziści” mieli nawet 7‰ alkoholu we krwi bez skutku śmiertelnego. Ponieważ alkohol hamuje czynność ośrodka oddechowego, śmierć spowodowana utratą oddechu może wystąpić nawet u osób, które mają wysoką tolerancję na psychiczne objawy zatrucia alkoholem.

Alkohol zwiększa ilość opiatów produkowanych w mózgu, co tłumaczy euforię po spożyciu alkoholu. Poprzez wpływ na receptory GABA alkohol powoduje uspokojenie i obniżenie lęku. Alkohol powoduje również nadwrażliwość receptorów NMDA, co powoduje nadpowbudliwość w ośrodkowym układzie nerwowym. Ta nadpobudliwosć powoduje, ze osoby uzaleznione od alkoholu w sposób bardziej przykry przeżywają objawy abstynencyjne. Przewlekła nadpobudliwość komórek nerwowych prowadzi do ich śmierci. Utrata komórek nerwowych odpowiedzialna jest za występowanie zaburzeń pamięci oraz napadów padaczkowych.

Chorobotwórcze działanie alkoholu na organizm:

• toksyczny wpływ na wątrobę,
• zmniejszenie ilości glikogenu magazynowanego w wątrobie, stąd skłonność do spadku poziomu cukru (hipoglikemii) u osób uzależnionych od alkoholu,
• toksyczny wpływ na komórki nerwowe połączony z niedoborem witaminy B1 w pokarmie jest przyczyną chorób nerwów i uszkodzenia mózgu,
• przewlekłe zapalenie żołądka, które towarzyszy alkoholizmowi jest spowodowane zwiększeniem wydzielania kwasu żołądkowego,
• toksyczne działanie alkoholu na mięsień sercowy po około 10 latach nadużywania alkoholu prowadzi do zwyrodnienia mięśnia sercowego i zaburzeń rytmu,
• nagła śmierć u młodych ludzi,
• zanik mózgu,
• nadciśnienie,
• zanik mięśni szkieletowych,
• impotencja,
• niedokrwistość,
• płodowy zespół alkoholowy (zmniejszenie rozmiarów głowy, upośledzenie rozwoju psychicznego, deformacja twarzy – nawet po umiarkowanych ilościach spożywanego alkoholu).