Prawidłowa obserwacja ruchów płodu jest pomocna zarówno w ocenie dobrostanu płodu jak i w określeniu przybliżonego terminu porodu. Ruchy płodu są dowodem istnienia żywej ciąży, stają się pierwszym sygnałem dla matki, pochodzącym od dziecka. Są swego rodzaju komunikatem, który sygnalizuje stan zdrowia płodu, nadchodzące lub toczące się niebezpieczeństwo.
Pierwsze ruchy płodu.
W korze mózgowej znajduje się ośrodek ruchów, który rozpoczyna swoją pracę już w 9 tygodniu ciąży. W 13-14 tygodniu zauważalne są ruchy klatki piersiowej i brzucha. Tak wczesne ruchy nie są jeszcze odczuwane przez przyszłą mamę, widoczne są natomiast podczas badania ultrasonograficznego. Pierwsze ruchy płodu pierwiastka (kobieta będąca w pierwszej ciąży) zaczyna odczuwać około 20 tygodnia ciąży, a wieloródka około 18 tygodnia. Aktywność ruchowa płodu może być odczuwana jako delikatne głaskanie, trzepotanie, przelewanie, z czasem bodźce te stają się mocniejsze i wyraźniejsze. Ważne jest, aby zanotować datę wystąpienia pierwszych ruchów dziecka, o którą zapewne zapyta lekarz lub położna podczas wizyty w poradni ginekologicznej. Data ta może okazać się przydatna do określenia terminu porodu, szczególnie u kobiet które nie są pewne kiedy nastąpiło zapłodnienie lub mają nieregularne miesiączki. U pierwiastki porodu można się spodziewać po około 20 tygodniach, a u wieloródki po 22 licząc od dnia zaobserwowania pierwszych ruchów płodu. Jest to metoda mało pewna z uwagi na fakt, że pierwiastki często nie są pewne odczuwania pierwszych ruchów płodu gdyż jest to zupełnie nowe dla nich doznanie i muszą nauczyć się je rozpoznawać, natomiast wieloródki mogą odczuwać je wcześniej bo już w 16-17 tygodniu ciąży. Z tego powodu metodę tę traktuje się jako pomocniczą, zazwyczaj z innymi dodatkowymi badaniami (wielkość macicy, pomiar usg płodu), w sytuacji gdy data ostatniej miesiączki nie jest pewna.
Cykliczność ruchów płodu.
Początkowo ruchy płodu wykazują naprzemienne okresy aktywności i odpoczynku (cykle aktywności i odpoczynku lub rytmy ponaddobowe). Pod koniec drugiego trymestru obserwujemy zmiany w zachowaniu płodu polegające na wydłużeniu okresu odpoczynku.
W miarę rozwoju płodu obserwujemy pewną cykliczność ruchów płodu związana z porą dnia. Szczyt aktywności następuje późnym wieczorem i w nocy, najczęściej pomiędzy godziną 21:00 a 1:00. Ilość ruchów płodu stopniowo wzrasta od około 20-tego do 32-go tygodnia ciąży. Po 36 tygodniu ciąży aktywność maleje z powodu zbyt małej ilości wolnej przestrzeni w macicy i nie świadczy to o patologii o ile nie jest to zupełny brak ruchów.
Obserwacja i ocena aktywności ruchowej płodu.
Matczyna ocena ruchów płodu ( DFMR-daily fetal movement recording) jest jedną z metod oceny dobrostanu płodu. Z uwagi na to że, jest to metoda nieinwazyjna, prosta, wiarygodna i tania powinna być szeroko stosowana w położnictwie. Liczenie ruchów płodu w określonym przedziale czasowym można już rozpocząć wkrótce po rozpoczęciu ich odczuwania, jednak może sprawiać to nieco trudności z uwagi na zbyt mało wyraźne odczuwanie ruchów przez matkę. Zazwyczaj zaleca się obserwację od 24 tygodnia ciąży wysokiego ryzyka lub 32 tygodnia w ciąży o prawidłowym przebiegu. Poświecenie przez matkę czasu na obserwację ruchów płodu jest też doskonałym sposobem zacieśniania więzi emocjonalnej pomiędzy nimi.
W czasie obserwacji należy pamiętać o kilku wskazówkach:
- notuj liczbę ruchów dziecka, charakter oraz ewentualne niepokojące Cię doznania w trakcie obserwacji. Zanotuj także własne samopoczucie. Twój stan emocjonalny może wpłynąć na wynik końcowy,
- nie zliczaj ruchów lekkich lub czkawki. Licz wyłącznie ruchy wyraźne (kopnięcia, wyprosty, obroty),
- nie myl ruchów dziecka z ruchami perystaltyki jelit, aby tego uniknąć spożyj posiłek dwie godziny przed dokonaniem pomiaru,
- znajdź wygodne miejsce, połóż się na lewym boku, aby zwiększyć dopływ krwi do dziecka,
- nie porównuj wyników własnej obserwacji z obserwacjami innych kobiet jest to mały „człowieczek” który podobnie jak każdy dorosły ma swój niepowtarzalny temperament, jedne są bardziej ruchliwe, a inne więcej śpią i odpoczywają.
Istnieje wiele metod prowadzenia obserwacji ruchów płodu. Sadovsky i wsp. zalecają ocenę aktywności ruchowej płodu w okresach 30-60 minutowych lub trzykrotnie w ciągu tygodnia. Mniej niż 3 ruchy w ciągu godziny lub całkowity brak aktywności ruchowej w ciągu 12 godzin jest sygnałem do dalszej diagnostyki.
Kolejną metodę zaproponowali Pearson i Weaver, którzy przyjęli kryterium wystąpienia 10 ruchów w ciągu 12 godzin jako minimalną wartość w ciąży o przebiegu prawidłowym.
Moore i Piacquadio zaproponowali schemat Cardiff Count-to-Ten (liczenie do 10 ruchów przeprowadza się w okresie największej aktywności płodu to jest w godzinach wieczornych). Wynik 10 ruchów w ciągu 2 godzin stanowi poszerzenie diagnostyki.
Polecaną metodą jest również karta wg Cardiff, na której zaznacza się czas potrzebny do odczucia 10 ruchów. Obserwację rozpoczyna się o 9:00 rano a kończy o 21:00. Na karcie odnotowuje się godzinę, w której wystąpił dziesiąty ruch płodu. Wówczas kończy się obserwacja a kolejną rozpoczyna następnego dnia. Wynik mniejszy niż 10 ruchów w ciągu 12 godzin należy zanotować na karcie na czerwono i jak najszybciej skonsultować to z lekarzem prowadzącym ciążę. Być może taka sytuacja będzie wymagała dalszej diagnostyki. Brak jakichkolwiek ruchów w ciągu 12 godzin jest sygnałem niepokojącym i wymaga natychmiastowego skontaktowania się z lekarzem w poradni lub szpitalu.
Kata obserwacji ruchów płodu wg Cardiffa - kliknij w rycinę aby powiększyć 
Skontaktuj się ze swoim lekarzem prowadzącym lub udaj się do szpitala w celu dalszej diagnostyki gdy:
- zmienia się charakter ruchów z delikatnych, bezbolesnych na szybkie, bolesne i odwrotnie
- następuje wyraźna zmiana ilości ruchów płodu
- nie odczuwasz ruchów przez 12 godzin
Prawidłowa obserwacja i ocena ruchów płodu przez kobietę ciężarną jest pierwszym krokiem w szybkim wykrywaniu zagrożeń płodu, co pozwala zastosować wczesną specjalistyczną diagnostykę i ewentualną interwencję lekarską.
Pierwsze ruchy płodu.
W korze mózgowej znajduje się ośrodek ruchów, który rozpoczyna swoją pracę już w 9 tygodniu ciąży. W 13-14 tygodniu zauważalne są ruchy klatki piersiowej i brzucha. Tak wczesne ruchy nie są jeszcze odczuwane przez przyszłą mamę, widoczne są natomiast podczas badania ultrasonograficznego. Pierwsze ruchy płodu pierwiastka (kobieta będąca w pierwszej ciąży) zaczyna odczuwać około 20 tygodnia ciąży, a wieloródka około 18 tygodnia. Aktywność ruchowa płodu może być odczuwana jako delikatne głaskanie, trzepotanie, przelewanie, z czasem bodźce te stają się mocniejsze i wyraźniejsze. Ważne jest, aby zanotować datę wystąpienia pierwszych ruchów dziecka, o którą zapewne zapyta lekarz lub położna podczas wizyty w poradni ginekologicznej. Data ta może okazać się przydatna do określenia terminu porodu, szczególnie u kobiet które nie są pewne kiedy nastąpiło zapłodnienie lub mają nieregularne miesiączki. U pierwiastki porodu można się spodziewać po około 20 tygodniach, a u wieloródki po 22 licząc od dnia zaobserwowania pierwszych ruchów płodu. Jest to metoda mało pewna z uwagi na fakt, że pierwiastki często nie są pewne odczuwania pierwszych ruchów płodu gdyż jest to zupełnie nowe dla nich doznanie i muszą nauczyć się je rozpoznawać, natomiast wieloródki mogą odczuwać je wcześniej bo już w 16-17 tygodniu ciąży. Z tego powodu metodę tę traktuje się jako pomocniczą, zazwyczaj z innymi dodatkowymi badaniami (wielkość macicy, pomiar usg płodu), w sytuacji gdy data ostatniej miesiączki nie jest pewna.
Cykliczność ruchów płodu.
Początkowo ruchy płodu wykazują naprzemienne okresy aktywności i odpoczynku (cykle aktywności i odpoczynku lub rytmy ponaddobowe). Pod koniec drugiego trymestru obserwujemy zmiany w zachowaniu płodu polegające na wydłużeniu okresu odpoczynku.
W miarę rozwoju płodu obserwujemy pewną cykliczność ruchów płodu związana z porą dnia. Szczyt aktywności następuje późnym wieczorem i w nocy, najczęściej pomiędzy godziną 21:00 a 1:00. Ilość ruchów płodu stopniowo wzrasta od około 20-tego do 32-go tygodnia ciąży. Po 36 tygodniu ciąży aktywność maleje z powodu zbyt małej ilości wolnej przestrzeni w macicy i nie świadczy to o patologii o ile nie jest to zupełny brak ruchów.
Obserwacja i ocena aktywności ruchowej płodu.
Matczyna ocena ruchów płodu ( DFMR-daily fetal movement recording) jest jedną z metod oceny dobrostanu płodu. Z uwagi na to że, jest to metoda nieinwazyjna, prosta, wiarygodna i tania powinna być szeroko stosowana w położnictwie. Liczenie ruchów płodu w określonym przedziale czasowym można już rozpocząć wkrótce po rozpoczęciu ich odczuwania, jednak może sprawiać to nieco trudności z uwagi na zbyt mało wyraźne odczuwanie ruchów przez matkę. Zazwyczaj zaleca się obserwację od 24 tygodnia ciąży wysokiego ryzyka lub 32 tygodnia w ciąży o prawidłowym przebiegu. Poświecenie przez matkę czasu na obserwację ruchów płodu jest też doskonałym sposobem zacieśniania więzi emocjonalnej pomiędzy nimi.
W czasie obserwacji należy pamiętać o kilku wskazówkach:
- notuj liczbę ruchów dziecka, charakter oraz ewentualne niepokojące Cię doznania w trakcie obserwacji. Zanotuj także własne samopoczucie. Twój stan emocjonalny może wpłynąć na wynik końcowy,
- nie zliczaj ruchów lekkich lub czkawki. Licz wyłącznie ruchy wyraźne (kopnięcia, wyprosty, obroty),
- nie myl ruchów dziecka z ruchami perystaltyki jelit, aby tego uniknąć spożyj posiłek dwie godziny przed dokonaniem pomiaru,
- znajdź wygodne miejsce, połóż się na lewym boku, aby zwiększyć dopływ krwi do dziecka,
- nie porównuj wyników własnej obserwacji z obserwacjami innych kobiet jest to mały „człowieczek” który podobnie jak każdy dorosły ma swój niepowtarzalny temperament, jedne są bardziej ruchliwe, a inne więcej śpią i odpoczywają.
Istnieje wiele metod prowadzenia obserwacji ruchów płodu. Sadovsky i wsp. zalecają ocenę aktywności ruchowej płodu w okresach 30-60 minutowych lub trzykrotnie w ciągu tygodnia. Mniej niż 3 ruchy w ciągu godziny lub całkowity brak aktywności ruchowej w ciągu 12 godzin jest sygnałem do dalszej diagnostyki.
Kolejną metodę zaproponowali Pearson i Weaver, którzy przyjęli kryterium wystąpienia 10 ruchów w ciągu 12 godzin jako minimalną wartość w ciąży o przebiegu prawidłowym.
Moore i Piacquadio zaproponowali schemat Cardiff Count-to-Ten (liczenie do 10 ruchów przeprowadza się w okresie największej aktywności płodu to jest w godzinach wieczornych). Wynik 10 ruchów w ciągu 2 godzin stanowi poszerzenie diagnostyki.
Polecaną metodą jest również karta wg Cardiff, na której zaznacza się czas potrzebny do odczucia 10 ruchów. Obserwację rozpoczyna się o 9:00 rano a kończy o 21:00. Na karcie odnotowuje się godzinę, w której wystąpił dziesiąty ruch płodu. Wówczas kończy się obserwacja a kolejną rozpoczyna następnego dnia. Wynik mniejszy niż 10 ruchów w ciągu 12 godzin należy zanotować na karcie na czerwono i jak najszybciej skonsultować to z lekarzem prowadzącym ciążę. Być może taka sytuacja będzie wymagała dalszej diagnostyki. Brak jakichkolwiek ruchów w ciągu 12 godzin jest sygnałem niepokojącym i wymaga natychmiastowego skontaktowania się z lekarzem w poradni lub szpitalu.
Kata obserwacji ruchów płodu wg Cardiffa - kliknij w rycinę aby powiększyć
Skontaktuj się ze swoim lekarzem prowadzącym lub udaj się do szpitala w celu dalszej diagnostyki gdy:
- zmienia się charakter ruchów z delikatnych, bezbolesnych na szybkie, bolesne i odwrotnie
- następuje wyraźna zmiana ilości ruchów płodu
- nie odczuwasz ruchów przez 12 godzin
Prawidłowa obserwacja i ocena ruchów płodu przez kobietę ciężarną jest pierwszym krokiem w szybkim wykrywaniu zagrożeń płodu, co pozwala zastosować wczesną specjalistyczną diagnostykę i ewentualną interwencję lekarską.
Autor opracowania: Barbara Nowok - położna licencjonowana
Recenzenci: Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.
Źródło tekstu: Forum Ginekologiczne
